Autor Wątek: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia  (Przeczytany 13104 razy)

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #15 dnia: Wrzesień 22, 2012, 14:23:25 »
SN: BTW wystawione na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 13 lutego 2004 r. II CK 436/2002

Tytułowi wykonawczemu, wystawionemu na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 ze zm.), który był podstawą egzekucji sądowej umorzonej przed 1 stycznia 1998 r. z powodu nieprzejęcia przez wierzyciela nieruchomości na własność po drugiej licytacji, sąd może, gdy wierzyciel zamierza wszcząć ponownie egzekucję z tej nieruchomości po 1 stycznia 1998 r. nadać klauzulę wykonalności, jeżeli tytuł ten spełnia wymagania przewidziane w art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 ze zm.).

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 96 ust. 2,
Dz.U.1964.43.296: art. 985 § 1
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
IV CSK 24/2006
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 45/2001, III CKN 155/98, III CZP 61/96

Uzasadnienie

Powodowie - Urszula i Henryk K. domagali się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyciągu z ksiąg pozwanego Banku z 15 kwietnia 1996 r., który stanowi podstawę egzekucji należności 129.903,99 zł z tytułu niespłaconych kredytów.

Po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu powodowie zmienili żądanie i wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 ze zm., dalej - Prawo bankowe z 1989 r.), ale - po wypowiedzeniu pełnomocnictwa adwokatowi - powrócili do pierwotnego żądania.

11 października 2001 r. powód, działając w imieniu własnym oraz żony i dzieci - R., M. i małż. A., wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz 1.100.000 zł odszkodowania i na rzecz każdego z powodów renty „w wysokości zgodnej z ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym i rentowym w Rzeczypospolitej Polskiej”.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 21 grudnia 2001 r. oddalił powództwo i nie obciążył powodów kosztami procesu. Sąd ustalił, że 19 lutego 1991 r. H.K. i L.K., będący wspólnikami spółki cywilnej „K.”, zawarli z pozwanym umowę o kredyt długoterminowy w wysokości 100.000 zł (po denominacji), płatny w dwóch transzach, przeznaczony na wybudowanie i uruchomienie zakładu przetwórstwa mięsnego. Do zawarcia kolejnej umowy kredytowej doszło 11 października 1991 r. Wówczas wspólnicy uzyskali 20.000 zł kredytu (po denominacji).

25 sierpnia 1992 r. pozwany złożył wniosek o wszczęcie egzekucji komorniczej, ponieważ kredytobiorcy zalegali z ratami, które dotyczyły zarówno kapitału, jak i odsetek (łącznie 71.409 zł). W 1993 r. kredytobiorcy wystąpili o restrukturyzację długu z Funduszu Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa, lecz ich wniosek, mimo pozytywnej opinii pozwanego, został załatwiony negatywnie. Po tej decyzji pozwany Bank zaproponował kredytobiorcom restrukturyzację zadłużenia na warunkach leżących w jego kompetencji, ale oni nie przyjęli tej propozycji. 15 kwietnia 1996 r. pozwany złożył wniosek o wszczęcie egzekucji komorniczej na podstawie wyciągu z ksiąg Banku z dnia 15 kwietnia 1996 r., wskazując w nim oprócz egzekucji z nieruchomości także inne sposoby egzekucji. 27 października 1998 r. tytuł wykonawczy został zaopatrzony w klauzulę wykonalności przeciwko U.K. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową.

Sąd ustalił na podstawie opinii biegłych, że odsetki zostały wyliczone prawidłowo. Stwierdził też, że pozwany nie przedstawił biegłym dokumentów, które uzasadniałyby wysokość przyznanych kredytów i świadczyłyby o bieżącym monitorowaniu wyników ekonomicznych spółki.

Sąd Okręgowy, przyjmując, że egzekucja jest prowadzona na podstawie bankowego tytułu wykonawczego i została wszczęta przed 1 stycznia 1998 r. uznał, iż powodom nie przysługuje powództwo z art. 840 kpc, lecz szczególny środek obrony w postaci powództwa o umorzenie egzekucji z art. 53 ust. 3 Prawa bankowego z 1989 r. Powodowie nie wykazali jednak, aby spełnili przewidziane w tym przepisie przesłanki uzasadniające umorzenie egzekucji. Sąd podkreślił, że wyciąg z ksiąg Banku zachował moc bankowego tytułu wykonawczego, mimo uchylenia Prawa bankowego z 1989 r., ponieważ egzekucja na podstawie tego tytułu została wszczęta przed 1 stycznia 1998 r. Sąd nie dopatrzył się także podstaw do uwzględnienia roszczenia o odszkodowanie. Uznał bowiem, że powodowie nie wykazali, aby ponieśli szkodę na skutek okoliczności, za które pozwany ponosi odpowiedzialność.

Apelację powodów, kwestionującą orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości, Sąd Apelacyjny oddalił zaskarżonym wyrokiem. Sąd odwoławczy, aprobując podstawę faktyczną wyroku pierwszoinstancyjnego, nie podzielił zarzutu powodów, że umowy kredytowe z winy pozwanego były dotknięte wadami, które spowodowały szkodę uzasadniającą dochodzone odszkodowanie. Sąd podkreślił, że przewidziane w umowie zmienne oprocentowanie było zgodne z prawem, zwłaszcza z art. 33 ust. 1 Pr. bank. z 1989 r. Postanowienia umowy w tym zakresie wiążą strony, gdyż powodowie - jeśli przyjąć, jak twierdzą, że zostali wprowadzeni przez Bank w błąd co do wysokości oprocentowania - nie uchylili się od skutków prawnych błędu, mimo że wykryli go już w 1992 r.

Bank nie ponosi także odpowiedzialności za to, że wniosek powodów o restrukturyzację długu zastał załatwiony negatywnie, gdyż podjęcie decyzji w sprawie uruchomienia środków z Funduszu Restrukturyzacji i Oddłużenia Rolnictwa należało do właściwego naczelnego organu administracji państwowej, a nie do kompetencji pozwanego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie ma podstaw do przypisania pozwanemu odpowiedzialności odszkodowawczej wobec powodów, zarówno kontraktowej, jak i deliktowej. Dlatego trafnie Sąd Okręgowy pominął wnioski dowodowe powodów zmierzające do wykazania wysokości szkody.

W kasacji pełnomocnik powoda H.K. zarzucił naruszenie art. 227, art. 378 § 1, art. 385 oraz art. 825 pkt 2 kpc i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Naruszenie art. 825 pkt 2 kpc polega - zdaniem skarżącego - na tym, że Sąd nie rozważył umorzenia egzekucji z nieruchomości z powodu ponownego jej wszczęcia bez tytułu wykonawczego. Z akt egzekucyjnych Km 90/96, na których została oparta podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku, wynika, że egzekucja z nieruchomości, wszczęta pierwotnie na podstawie bankowego tytułu wykonawczego z dnia 15 kwietnia 1996 r. w postaci wyciągu z ksiąg pozwanego Banku, została umorzona 31 grudnia 1996 r. Podstawą prawną jej umorzenia był art. 985 § 1 kpc, który stanowi, że jeżeli po drugiej licytacji żaden wierzyciel nie przejął nieruchomości na własność, postępowanie egzekucyjne umarza się i nowa egzekucja z tej nieruchomości może być wszczęta dopiero po upływie roku.

W chwili wszczynania umorzonej egzekucji - zgodnie z art. 53 ust. 2 obowiązującego wówczas Prawa bankowego z 1989 r. - wyciągi z ksiąg bankowych oraz inne dokumenty związane z dokonywaniem czynności bankowych, stwierdzające zobowiązanie na rzecz Banku i zaopatrzone w oświadczenie, że oparte na nich roszczenia są wymagalne, miały moc tytułów wykonawczych bez potrzeby uzyskiwania dla nich klauzuli wykonalności. Z dniem 1 stycznia 1998 r. stan prawny w zakresie dotychczas obowiązującego uproszczonego sposobu dochodzenia przez Bank roszczeń na podstawie wystawianych przez niego tytułów wykonawczych uległ jednak istotnej zmianie. Stosownie do art. 96 i 97 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm., dalej: Prawo bankowe z 1997 r.) bankowe tytuły egzekucyjne mogą stanowić podstawę prowadzenia egzekucji według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dopiero po nadaniu im przez sąd klauzuli wykonalności.

Bankowe tytuły wykonawcze - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 1999 r. III CKN 155/98 (OSNC 1999/10 poz. 170) - wystawione na podstawie art. 53 ust. 2 Prawa bankowego z 1989 r. zachowały moc po wejściu w życie Prawa bankowego z 1997 r. jako podstawa egzekucji wszczętej przed dniem 1 stycznia 1998 r.

Uszło jednak uwagi Sądu - co trafnie podniósł skarżący - że aktualnie powadzona przeciwko powodowi egzekucja z nieruchomości nie może być traktowana jako wszczęta przed 1 stycznia 1998 r., albowiem pierwotne postępowanie egzekucyjne z nieruchomości zastało umorzone dnia 31 grudnia 1996 r. Egzekucja wszczęta na podstawie wniosku pozwanego Banku z dnia 23 czerwca 1998 r. jest - zgodnie z art. 985 § 1 kpc - nową egzekucją z tej samej nieruchomości i jej przeprowadzenie wymagało uwzględnienia zmian wprowadzonych przez Prawo bankowe z 1997 r.

Na skutek umorzenia egzekucji wszczętej na podstawie bankowego tytułu wykonawczego, Bank po wejściu w życie Prawa bankowego z 1997 r. - jak wynika z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 (OSNC 2002/6 poz. 73) - utracił uprawnienie do posługiwania się wystawionym tytułem wykonawczym dla wywołania skutków prawnych, jakie były przewidziane wcześniej przez „przepisy dotychczasowe” w rozumieniu art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. 1996 r. Nr 149 poz. 703 ze zm.). To oznacza, że Bank po 1 stycznia 1998 r. nie mógł wystąpić o wszczęcie egzekucji jedynie na podstawie wystawionego wcześniej tytułu wykonawczego, mógł natomiast podjąć starania o uczynienie wcześniej wystawionego tytułu wykonawczego podstawą egzekucji zgodnie z postanowieniami art. 51 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. Ten przepis odsyła bowiem obecnie m.in. do art. 96 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. Bank mógł zatem wystąpić z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wystawionemu na podstawie art. 53 ust. 2 Pr. bank. z 1989 r., jeżeli taki tytuł odpowiadał wymaganiom formalnym przewidzianym w art. 96 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. Wystawiony przed 1 stycznia 1998 r. tytuł wykonawczy mógł więc pełnić funkcję bankowego tytułu egzekucyjnego, gdy spełniał formalnoprawne cechy tego ostatniego dokumentu bankowego. Gdy zatem obejmował wierzytelności Banku, wynikające z czynności bankowej dokonanej przed dniem 1 stycznia 1998 r., do nadania klauzuli wykonalności przez sąd nie było wymagane oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji, przewidziane w art. 97 ust. 2 Pr. bank. z 1997 r.

Okoliczność, że przeciwko powodowi został wystawiony bankowy tytuł wykonawczy z dnia 15 kwietnia 1996 r., który jest podstawą egzekucji z ruchomości, nie stanowiła przeszkody - w świetle art. 793 kpc - do podjęcia przez wierzyciela na skutek zmiany stanu prawnego starań do uzyskania kolejnego tytułu wykonawczego w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości.

Nierozważenie przez Sąd sprawy w powyższym aspekcie mogło mieć istotny wpływ na wynik procesu, ponieważ - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 czerwca 1996 r. III CZP 61/96 (OSNC 1996/10 poz. 132) - egzekucja wszczęta na podstawie wniosku, do którego nie dołączono tytułu wykonawczego, jest egzekucją bezpodstawną i jako taka podlega umorzeniu (arg. a minori ad maius z art. 825 pkt 2 kpc).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt I sentencji (art. 393[13] § 1 kpc oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 393[19] kpc). W pozostałym zakresie kasację powoda należało natomiast oddalić jako pozbawioną usprawiedliwionej podstawy (art. 393[12] kpc).

Nieuzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 378 § 1 i 385 kpc. Sąd rozważył bowiem - wbrew twierdzeniom skarżącego - podniesione w apelacji zarzuty, które zmierzały do podważenia zasadności oddalenia powództwa o odszkodowanie. Okoliczność, że nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia, nie uzasadnia natomiast zarzutu rozpoznania apelacji z naruszeniem przytoczonych przepisów. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 227 kpc przez pominięcie środków dowodowych. Z treści tego przepisu, który stanowi, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, wynika wyraźnie, iż nie reguluje on kwestii pomijania środków dowodowych. Tego zagadnienia dotyczy natomiast art. 217 § 2 kpc, który nie został jednak przytoczony przez skarżącego jako naruszony. Zarzut obrazy art. 227 kpc w sposób wskazany w kasacji nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #16 dnia: Wrzesień 22, 2012, 14:26:41 »
SN: BTW wystawione na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy

Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001

Tytułowi wykonawczemu wystawionemu w trybie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 ze zm.), który był podstawą egzekucji administracyjnej, umorzonej przed dniem 1 stycznia 1998 r. z powodu jej bezskuteczności, sąd może nadać po tej dacie klauzulę wykonalności, jeżeli tytuł ten spełnia wymagania przewidziane w art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 ze zm.). W takim wypadku dopuszczalne jest także nadanie klauzuli wykonalności na rzecz banku, który przed dniem 1 stycznia 1998 r. stał się następcą ogólnym wystawcy tytułu.
[/i]
Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 96 ust. 2
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
IV CSK 24/2006, III CZP 17/2006, III CZP 4/2006, III CZP 129/2005, III CZP 9/2004, II CK 436/2002, II CKN 363/2001, II CKN 1106/2000, II CKN 986/2000
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 15/99, I CKN 269/99, III CKN 155/98, III CZP 46/98
Sędzia SN: Tadeusz Domińczyk (przewodniczący).

Sędzia SN: Mirosław Bączyk (sprawozdawca).

Sędzia SN: Barbara Myszka.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Powszechnego Banku Kredytowego S.A. w W. Północno-Zachodniego Oddziału Regionalnego w S. przeciwko Tadeuszowi U. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 11 października 2001 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 29 maja 2001 r.

„1. Czy administracyjnemu tytułowi wykonawczemu wydanemu przez bank na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 ze zm.) przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 ze zm.), na podstawie którego wszczęta została egzekucja administracyjna następnie umorzona z powodu jej bezskuteczności, można obecnie nadać klauzulę wykonalności w trybie art. 96-98 prawa bankowego z 1997 r., traktując go jako bankowy tytuł egzekucyjny, o ile spełnia on wymogi z art. 96 ust. 2 tego prawa?,

2. Czy w wymienionej wyżej sytuacji przy pozytywnej odpowiedzi na zagadnienie wskazane w punkcie 1, możliwe jest nadanie klauzuli wykonalności na zasadzie art. 788 § 1 kpc i art. 789 kpc na rzecz banku będącego następcą prawnym banku, który wystawił wspomniany administracyjny tytuł wykonawczy?,

3. Czy w przypadku negatywnej odpowiedzi na zagadnienia prawne wymienione w punkcie 1 i 2 możliwe jest obecnie ponowne wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej uregulowanej ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Tekst jednolity: Dz. U. 1991 r. Nr 36 poz. 161 ze zm.) przez bank, który wystawił administracyjny tytuł wykonawczy, a wszczęta przez niego egzekucja administracyjna została umorzona przed wejściem w życie prawa bankowego z 1997 r.?,

4. Czy w przypadku pozytywnej odpowiedzi na zagadnienie prawne wymienione w punkcie 3 dopuszczalne jest nadanie administracyjnemu tytułowi wykonawczemu wydanemu przez bank pod rządem prawa bankowego z 1989 r., klauzuli wykonalności na zasadzie art. 788 § 1 i art. 789 kpc na rzecz innego banku jako następcy prawnego banku, który wystawił wspomniany administracyjny tytuł wykonawczy?”

podjął uchwałę.

Uzasadnienie

I. Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:

Bank Morski SA wystawił w dniu 16 maja 1997 r. dwa tytuły wykonawcze i na podstawie tych tytułów toczyła się egzekucja administracyjna przeciwko dłużnikowi Banku (kredytobiorcy, który zawarł z Bankiem dwie umowy kredytowe). W dniu 30 września 1997 r. doszło do nabycia przedsiębiorstwa bankowego Banku Morskiego SA przez Powszechny Bank Kredytowy SA w W. W listopadzie 1997 r. na mocy postanowienia Urzędu Skarbowego umorzono egzekucję administracyjną z powodu jej bezskuteczności. Wierzyciel - następca prawny Banku Morskiego - złożył w październiku 2000 r. wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tytułom wystawionym w maju 1997 r. przez poprzednika prawnego. Sąd Rejonowy nadał obu tytułom klauzulę wykonalności zgodnie z wnioskiem i stwierdził jednocześnie przejście praw na nowego wierzyciela (następcę prawnego). Zażalenie na postanowienie Sądu w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności złożył dłużnik (kredytobiorca), podnosząc m.in. brak odpowiedniego oświadczenia o poddaniu się egzekucji na rzecz Banku. Rozpatrując to zażalenie, Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone zagadnienie prawne przytoczone na wstępie uchwały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Począwszy od dnia 1 stycznia 1998 r. banki nie mogą wystawiać tytułów wykonawczych (tzw. bankowych tytułów wykonawczych), a jedynie bankowe tytuły egzekucyjne (art. 96-98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 ze zm. - dalej „Pr.bank. z 1997 r.”). Tytuły te muszą spełniać odpowiednie wymagania formalne i merytoryczne, określone w art. 96-97 Prawa bankowego z 1997 r. W ukształtowanym już orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono niektóre konsekwencje prawne zmiany stanu prawnego w zakresie uproszczonego sposobu dochodzenia należności przez instytucje bankowe wobec ich dłużników. Tytuły wykonawcze, wystawione na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 ze zm. - dalej „Pr.bank. z 1989 r.”), zachowały moc po wejściu w życie Prawa bankowego z 1997 r. jako podstawa egzekucji wszczętej przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1999 r. III CKN 155/98 OSNC 1999/10 poz. 170). Chodzi tu zarówno o egzekucję sądową, jak i administracyjną (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1999 r. I CKN 269/99 OSNC 2000/2 poz. 29).

Stanowisko takie wynika z trafnego założenia, że przepis art. 51 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. 1996 r. Nr 149 poz. 703) powinien być brany pod uwagę przy określaniu zasad uproszczonego dochodzenia należności banku po dniu 1 stycznia 1998 r. (np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1998 r. III CZP 46/98 OSNC 1999/7-8 poz. 125; uchwała Sądu Najwyższego z 20 lipca 1999 r. III CZP 15/99 OSNC 2000/2 poz. 22). W rezultacie możliwe byłoby kontynuowanie egzekucji - sądowej lub administracyjnej - na rzecz banku także de lege lata także, gdy jej wszczęcie nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r. na podstawie tytułu wykonawczego (art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r.). Należy zaznaczyć, że istotne znaczenie ma w tym wypadku właśnie data wszczęcia egzekucji na podstawie wspomnianego tytułu jako zdarzenie prawne, które pozwala na kontynuowanie rozpoczętej już egzekucji przy zachowaniu właściwego dla niej reżimu prawnego. Nie sam fakt wystawienia bankowego tytułu wykonawczego na podstawie art. 53 ust. 2 Pr.bank. z 1989 r., ale odpowiedni akt wszczęcia egzekucji (sądowej lub administracyjnej) pozwala na jej kontynuowanie po dniu 1 stycznia 1998 r., według reguł obowiązujących przed tą datą.

Za datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego w piśmiennictwie trafnie przyjmuje się datę złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji do organu egzekucyjnego. Obojętna jest przy tym data podjęcia przez tenże organ odpowiednich czynności egzekucyjnych.

Należy zwrócić uwagę, że użyty przez Sąd Okręgowy zwrot „administracyjny tytuł wykonawczy” nie był kategorią prawną przewidzianą w przepisach Prawa bankowego z 1989 r. Przepis art. 53 ust. 2 tego prawa posługiwał się jedynie pojęciem „tytułu wykonawczego”, który mógł stanowić podstawę wszczęcia - zgodnie z wyborem banku - także egzekucji administracyjnej. W Prawie bankowym z 1989 r. przedstawiono tylko bardzo ogólne formalnoprawne wymagania wspomnianego tytułu. Wystawiony na podstawie art. 53 ust. 2 Prawa bankowego z 1989 r. tytuł wykonawczy, będący podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej, nie stawał się zatem „administracyjnym tytułem wykonawczym” i nie musiał spełniać szczegółowych wymagań przewidzianych dla takich tytułów (np. być wystawiony na odpowiednich formularzach stosowanych przez administracyjne organy egzekucyjne).

Nietrafne jest zatem stwierdzenie, że wystawiony przez bank tytuł wykonawczy przed dniem 1 stycznia 1998 r. stracił skuteczność tylko dlatego, że nie wyegzekwowano należności banku - wierzyciela. Przeciwko takiej koncepcji przemawiają następujące argumenty.

Po pierwsze, umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powinno w zasadzie pozbawiać wierzyciela możliwości wszczęcia egzekucji na nowo dopóty, dopóki dłużnik nie zapłacił dochodzonej należności uwidocznionej w tytule (bankowym tytule wykonawczym). Złożony przez wierzyciela nowy wniosek egzekucyjny spowoduje taki stan rzeczy, że egzekucja należności będzie prowadzona od początku, a więc tak, jak gdyby żadne czynności egzekucyjne wcześniej nie były podejmowane.

Po drugie, nieusprawiedliwiona byłaby opinia, że już sama utrata przez banki możliwości wszczynania egzekucji po dniu 1 stycznia 1998 r. na podstawie wystawionych przed tą datą tytułów wykonawczych, powoduje jednocześnie „skutek prawny w postaci pozbawienia skuteczności” tytułu bankowego po wspomnianej dacie. W piśmiennictwie pojawiły się wypowiedzi, że niemożność domagania się przez banki wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionych wcześniej bankowych tytułów wykonawczych dotyczy również i takiej sytuacji, w której prowadzone wcześniej postępowanie zostało umorzone (z powodu całkowitej lub częściowej bezskuteczności), lecz bank zamierza ponownie wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi w czasie obowiązywania Prawa bankowego z 1997 r. Tymczasem taki wniosek nie wynika ani z przepisów nowego Prawa bankowego, ani z treści art. 51 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. Przepisy art. 51 ust. 1 i 2 tej ustawy regulują jedynie to, kiedy i w jakim zakresie banki mogą korzystać w nowym stanie prawnym z uproszczonego sposobu dochodzenia własnych należności powstałych jeszcze przed dniem 1 stycznia 1998 r. Nie przesądzają natomiast wprost ani pośrednio losu prawnego wcześniej wystawionych już bankowych tytułów wykonawczych.

Po trzecie, należy pamiętać o tym, że wystawiony przez bank tytuł wykonawczy, będący podstawą egzekucji, następnie umorzonej, mógłby tworzyć dla banku-wierzyciela istotne konsekwencje natury materialnoprawnej w ramach istniejącego między stronami stosunku zobowiązaniowego (np. w zakresie przedawnienia roszczeń stwierdzonych omawianym tytułem).

Dla zachowania dotychczasowego, ukształtowanego przez przepisy Prawa bankowego z 1989 r., reżimu uproszczonego dochodzenia należności przez banki niezbędne byłoby wszczęcie egzekucji (na podstawie wystawionego przez bank tytułu wykonawczego) jeszcze przed dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 51 ust. 1 i art. 52 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r.). Egzekucja taka (sądowa lub administracyjna) musiałaby toczyć się nieprzerwanie także po tej dacie. Gdyby doszło do jej umorzenia (np. z racji bezskuteczności), bank traciłby już uprawnienie do posługiwania się wystawionym tytułem wykonawczym dla wywołania skutków prawnych, jakie były przewidziane wcześniej przez „przepisy dotychczasowe” w rozumieniu art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. Nie mógłby zatem po dniu 1 stycznia 1998 r. wystąpić o wszczęcie egzekucji jedynie na podstawie wystawionego wcześniej tytułu wykonawczego, mógłby natomiast podjąć starania o uczynienie wcześniej wystawionego tytułu wykonawczego podstawą egzekucji zgodnie z postanowieniami art. 51 ust. 2 ustawy z 1996 r. Przepis ten odsyła obecnie m.in. do przepisu art. 96 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 24 czerwca 1999 r. I CKN 269/99 OSNC 2000/2 poz. 29 str. 45). Oznacza to, że bank mógłby wystąpić z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wystawionemu na podstawie art. 53 ust. 2 Prawa bankowego z 1989 r., jeżeli tytuł taki odpowiadałby wymaganiom formalnym przewidzianym w art. 96 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. Wystawiony przed dniem 1 stycznia 1998 r. tytuł wykonawczy mógłby zatem pełnić funkcję bankowego tytułu egzekucyjnego, gdyby spełniał formalnoprawne cechy tego ostatniego dokumentu bankowego. Gdyby zatem obejmował wierzytelności banku wynikające z czynności bankowej dokonanej przed 1 stycznia 1998 r., dla nadania mu klauzuli wykonalności przez sąd nie byłoby wymagane oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji, przewidziane w art. 97 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. Nie miałoby znaczenia to, czy wcześniej wystawiony tytuł wykonawczy był podstawą wszczęcia egzekucji sądowej lub administracyjnej („administracyjnym tytułem wykonawczym” - według określenia użytego przez Sąd Okręgowy).

W rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi wykonawczemu wystąpił ogólny następca prawny banku - wystawcy tytułu, przy czym następstwo prawne nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r. Obecnie nie istnieją przeszkody prawne w zakresie nadania klauzuli wykonalności wspomnianemu tytułowi.

Za trafny należy uznać dominujący w piśmiennictwie pogląd, zgodnie z którym do bankowych tytułów egzekucyjnych mogą mieć zastosowanie ogólne przepisy dotyczące tytułów egzekucyjnych, w tym - postanowienia art. 788-789 kpc, nawet jeżeli w Prawie bankowym z 1997 r. brak wyraźnego odesłania do tych przepisów. Nieusprawiedliwione byłoby z pewnością twierdzenie, że przepis art. 98 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. stanowi lex specialis w stosunku do przepisów art. 788-789 kpc i tym samym wyłącza ich zastosowanie w pełnym zakresie w odniesieniu do bankowych tytułów egzekucyjnych. O ile istotnie mogą pojawić się pewne wątpliwości interpretacyjne w zakresie relacji prawnej przepisu art. 98 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. i art. 788-789 kpc, to dotyczyć one mogą przede wszystkim konsekwencji zmian (przekształceń) po stronie zobowiązanej po wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego (art. 788 § 1 kpc) lub dokonaniu czynności bankowej (art. 98 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r. ). W przypadku sukcesji po stronie uprawnionej (banku) nie ma przeszkód w zakresie zastosowania reguł przewidzianych w art. 788-789 kpc.

Przepis art. 97 ust. 1 Prawa bankowego z 1997 r. umożliwia nadanie klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio dokonała czynności bankowej. Źródłem wierzytelności (objętej bankowym tytułem egzekucyjnym) mogłaby być zatem taka czynność prawna (umowa bankowa), w której jako strona występowałby dłużnik instytucji bankowej. Sens prawny ograniczenia przewidzianego w art. 97 ust. 1 Prawa bankowego z 1997 r. polega na tym, aby uproszczony sposób egzekucji umożliwić jedynie bankom będącym „bezpośrednimi” wierzycielami osób objętych bankowymi tytułami egzekucyjnymi. Przy interpretowaniu omawianej formuły „bezpośredniości” z art. 97 ust. 1 Prawa bankowego z 1997 r. nie można jednak abstrahować od istoty i zasad sukcesji generalnej. Następca prawny wstępuje w sytuację prawną banku poprzednika ze wszystkimi wynikającymi z tego następstwa konsekwencjami prawnymi. Staje się też wierzycielem w zakresie uprawnień, które wynikały z czynności (umowy) bankowej, dokonanej przez poprzednika prawnego z dłużnikiem. Powinien być zatem traktowany jako „bezpośredni” wierzyciel takiego dłużnika w rozumieniu przepisów art. 97 ust. 1 Prawa bankowego z 1997 r.

Jeżeli zatem wierzytelność przeszła na bank - następcę ogólnego po wystawieniu przez bank - poprzednika prawnego bankowego tytułu egzekucyjnego, następca prawny mógłby żądać nadania takiemu tytułowi klauzuli wykonalności na swoją rzecz (art. 788 kpc). Uprawnienie takie służyłoby bankowi, który przed dniem 1 stycznia 1998 r. po wystawieniu przez ten bank tytułu wykonawczego, stał się następcą prawnym banku poprzednika i wystąpił z wnioskiem o nadanie takiemu tytułowi klauzuli wykonalności w obowiązującym stanie prawnym. Jak już wcześniej wyjaśniono, tytuł wykonawczy banku wystawcy musiałby spełniać wymagania przewidziane w art. 96 ust. 2 Prawa bankowego z 1997 r.

Mając na względzie przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy - na podstawie art. 390 kpc - rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w uchwale.

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #17 dnia: Wrzesień 22, 2012, 14:29:21 »
SN: "dalszy" bankowy tytuł egzekucyjny

Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 13 października 2005 r. III CZP 64/2005

Odmówił podjęcia uchwały.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 96 ust. 3,
Dz.U.1964.43.296: art. 793
W orzeczeniu powołano sprawy:
P. 10/2004, III CZP 44/2004, III CZP 98/2003, III CZP 30/2003, III CZP 64/2002, III CZP 66/2002, III CZP 30/2002, III CZP 10/2002, III CZP 2/2002, III CZP 33/2001, III CZP 53/2000, III CZP 39/99, III CZP 2/2000
SSN Bronisław Czech (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Barbara Myszka

Protokolant Bożena Nowicka

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Banku Przemysłowego S.A. w Ł., którego następcą prawnym jest G. Bank S.A. w K. przeciwko C. S.A. w K. w upadłości o wydanie dalszego tytułu wykonawczego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 29 września 2005 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 31 marca 2005 r.,

„1. Czy art. 793 kpc ma zastosowanie co do bankowego tytułu egzekucyjnego wystawionego na podstawie art. 96 ust. 1 prawa bankowego, uwzględniając treść art. 96 ust. 3 prawa bankowego?

2. Czy sam fakt przejęcia na podstawie art. 147 prawa bankowego banku, który wystawił bankowy tytuł egzekucyjny - po wydaniu postanowienia w trybie art. 793 kpc - uzasadnia uwzględnienie zażalenia na wymienione postanowienie?

3. Czy bank, który jest następcą prawnym banku, który wystawił bankowy tytuł egzekucyjny może domagać się w trybie art. 788 kpc nadania takiemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, czy też jest uprawniony we własnym imieniu wystawić w trybie art. 96 ust. 1 prawa bankowego bankowy tytuł egzekucyjny w celu przymusowego zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym?

4. Czy dopuszczalne jest nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi, co do którego ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu w przypadku, gdy wierzytelność wskazana w tytule egzekucyjnym jest objęta tym postępowaniem upadłościowym?, a w przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie postawione w punkcie 4,

5. Czy na wierzycielu, którego wierzytelność stwierdzona została tytułem egzekucyjnym i zabezpieczona zastawem, a zatem nie objęta układem stosownie do treści art. 273 § 2 prawa upadłościowego i naprawczego, ciąży obowiązek wykazania stosownie do treści art. 786 § 1 kpc istnienia zastawu uprawniającego do zaspokojenia się z majątku upadłego dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym poza postępowaniem upadłościowym?

6. Czy w sytuacji, gdy wierzycielowi został wydany tytuł wykonawczy, możliwe jest wydanie w trybie art. 793 kpc dalszego tytułu wykonawczego z ograniczeniem jego zakresu do niektórych składników majątku dłużnika w sytuacji, gdy do prowadzenia egzekucji z tychże składników możliwe jest wykorzystanie pierwszego tytułu?, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na postawione w punkcie 6 pytanie,

7. Czy sentencja postanowienia wydanego na podstawie art. 793 kpc winna wymieniać części majątku, z którego wydany tytuł wykonawczy uprawnia do egzekucji, czy też możliwe jest określenie tej części majątku w sposób negatywny (przykładowo z wyłączeniem prawa do prowadzenia egzekucji z konkretnych składników majątkowych)?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Dłużnika CP S.A. w K. łączyła z Bankiem Przemysłowym w Ł. Oddział w K. umowa kredytowa z dnia 14 września 2000 r. (kilkakrotnie aneksowana) na kwotę 15.000.000,00 zł. Dłużnik złożył w odpowiedniej formie oświadczenia o poddaniu się egzekucji co do kwoty 8.367.080,00 zł. Wobec braku spłat Bank wypowiedział umowę kredytową ze skutkiem na dzień 23 marca 2003 r. Wobec braku reakcji ze strony dłużnika, Bank Przemysłowy S.A. Oddział w K. wystawił w dniu 4 kwietnia 2003 r. bankowy tytuł egzekucyjny nr 18/2003 na kwotę wynikającą z umowy plus odsetki bankowe i skierował do Sądu Rejonowego w Katowicach wniosek o nadanie klauzuli wykonalności temu tytułowi z ograniczeniem odpowiedzialności dłużnika do kwoty 8.367.080,00 zł.

Sąd Rejonowy w Katowicach, postanowieniem z dnia 18 czerwca 2003 r. nadał „klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nr 18/2003 wystawionemu przez wierzyciela Bank Przemysłowy S.A. w Ł. w dniu 4 kwietnia 2003 r. przeciwko dłużnikowi C. S.A. w K. z ograniczeniem odpowiedzialności dłużnika do kwoty 8.367.080,00 zł (...)”. Na podstawie tego tytułu wykonawczego wierzyciel skierował egzekucję do papierów wartościowych dłużnika, których odcinki zbiorowe zostały zdeponowane w Banku Przemysłowym S.A. Oddział w Ł. Egzekucję prowadzi Komornik Sądowy Rewiru II przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi Śródmieście w Łodzi.

Następnie Bank Przemysłowy S.A. - Centrala w Ł. złożył wniosek z dnia 7 sierpnia 2003 r. o wydanie drugiego tytułu wykonawczego przez nadanie klauzuli wykonalności przedmiotowemu bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, twierdząc, że „pragnie skierować egzekucję w stosunku do pozostałych składników majątkowych dłużnika (...) w rewirze komorniczym właściwym ze względu na siedzibę dłużnika”.

W okresie po złożeniu tego wniosku, a przed jego rozpoznaniem, Sąd Rejonowy w Katowicach postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2004 r. ogłosił upadłość dłużnika - C. S.A. w K.

Sąd Rejonowy w Katowicach orzeczeniem z dnia 16 lipca 2004 r. postanowił „wydać oprócz pierwszego tytułu wykonawczego obejmującego bankowy tytuł egzekucyjny nr 18/2003 r. wystawiony przez wierzyciela Bank Przemysłowy Spółkę Akcyjną w Ł. w dniu 4 kwietnia 2003 r., któremu nadana została klauzula wykonalności przez Sąd Rejonowy w Katowicach postanowieniem z dnia 18 czerwca 2003 r. wydanym w sprawie o sygn. akt (...) z ograniczeniem odpowiedzialności dłużnika do kwoty 8.367.080,00 zł (...) - dalszy tytuł wykonawczy wierzycielowi Bankowi Przemysłowemu Spółce Akcyjnej w Ł. celem wszczęcia egzekucji ze składników majątkowych dłużnika za wyjątkiem papierów wartościowych zdeponowanych w Banku Przemysłowym Spółce Akcyjnej w Ł. i oznaczyć tytuł ten liczbą porządkową 2 (dwa)”.

Postanowienie to zaskarżył dłużnik zażaleniem, wnosząc o jego uchylenie.

Z dniem 27 grudnia 2004 r. nastąpiło przejęcie Banku Przemysłowego w Ł. przez G. Bank w K., na podstawie art. 147 Prawa bankowego z 29 sierpnia 1997 r.

Sąd Okręgowy w Katowicach, rozpoznając zażalenie dłużnika na wymienione postanowienie o wydaniu drugiego tytułu wykonawczego, powziął poważne wątpliwości i dał im wyraz w postanowieniu z dnia 31 marca 2005 r., przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne wymienione w komparycji niniejszego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione zagadnienia prawne powstały w związku z rozpoznawaniem zażalenia na postanowienie o nadanie klauzuli wykonalności drugiemu bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Zagadnienia te, przedstawione w dosyć skomplikowanym stanie faktycznym (ogłoszenie upadłości dłużnika po złożeniu wniosku o wydanie drugiego tytułu wykonawczego a przed rozpoznaniem tego wniosku, przejęcie banku-wierzyciela przez inny bank po wydaniu drugiego tytułu wykonawczego, treść drugiego bankowego tytułu egzekucyjnego, zastaw na papierach wartościowych dłużnika, będących przedmiotem egzekucji), są interesujące i ważne; nie mogą być jednak rozstrzygnięte w uchwale w sprawie niniejszej, podjętej na podstawie art. 390 § 1 kpc. W judykaturze jest bowiem przyjęte, że sąd drugiej instancji może przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, jeżeli takie rozstrzygnięcie jest niezbędne do wydania orzeczenia w sprawie (zob. np. orzeczenia Sądu Najwyższego: uchwała z dnia 30 maja 2003 r. III CZP 30/2003 Biuletyn Sądu Najwyższego 2003/5 str. 6; postanowienie z dnia 22 października 2002 r. III CZP 64/2002 Biuletyn Sądu Najwyższego 2002/10 str. 11; uchwała z dnia 15 października 2002 r. III CZP 66/2002 Biuletyn Sądu Najwyższego 2002/10 str. 10; uchwała z dnia 24 maja 2002 r. III CZP 30/2002 Prokuratura i Prawo - dodatek 2003/3 poz. 38; postanowienie z dnia 8 marca 2002 r. III CZP 10/2002 Biuletyn Sądu Najwyższego 2002/3 str. 9; uchwała z dnia 27 lutego 2002 r. III CZP 2/2002 Biuletyn Sądu Najwyższego 2002/3 str. 9; uchwała z dnia 7 czerwca 2001 r. III CZP 33/2001 Biuletyn Sądu Najwyższego 2001/6 str. 6; uchwała z dnia 14 marca 2001 r. III CZP 53/2000 Biuletyn Sądu Najwyższego 2001/3 str. 8; postanowienie z dnia 13 kwietnia 2000 r. III CZP 39/99 Biuletyn Sądu Najwyższego 2000/4 str. 7; postanowienie z dnia 13 kwietnia 2000 r. III CZP 2/2000 OSNC 2000/11 poz. 200). Taka sytuacja nie zachodzi zaś w niniejszej sprawie.

Według uregulowań zawartych w art. 96-98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm., dalej pb), banki mogą wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne (dalej: b.t.e.) na podstawie ksiąg banków oraz dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych (art. 96 ust. 1), w przypadku zaś egzekucji przeciwko kilku osobom lub z kilku części składowych majątku dłużnika mogą wystawić „dalsze tytuły egzekucyjne” (art. 96 ust. 3). Bankowy tytuł egzekucyjny, prawidłowo wystawiony, może być podstawą egzekucji prowadzonej według przepisów kodeksu postępowania cywilnego po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności, jeżeli spełnione są wymagania przewidziane w Prawie bankowym (art. 96 ust. 2 i 3, art. 97 i 98).

Wystawianie bankowych tytułów egzekucyjnych jest jednym z podstawowych przywilejów banków, które przez to uzyskują znaczne ułatwienie w dochodzeniu swoich wierzytelności przez możliwość wystawienia przez bank - wierzyciela tytułu egzekucyjnego, z pominięciem, np. postępowania rozpoznawczego przed sądem. Przepisy Prawa bankowego, regulujące zasady wystawiania b.t.e. i uzyskiwanie na nie klauzuli wykonalności, są normami szczególnymi w stosunku do unormowań kodeksu postępowania cywilnego. Jest to przywilej wyjątkowy i biorąc pod uwagę zasadę równości wobec prawa, należy dokonywać jego ścisłej wykładni (por. np. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 stycznia 2005 r. P. 10/2004 OTK ZU 2005/1A poz. 7 oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP 98/2003 OSNC 2005/2 poz. 27).

Przedmiotem postępowania w sprawie nadania klauzuli wykonalności, uregulowanego w art. 776-795 kpc, jest badanie, czy dokument przedstawiony przez wierzyciela ma wszystkie cechy tytułu egzekucyjnego oraz, czy na jego podstawie może być prowadzona egzekucja (por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2004 r. III CZP 44/2004 OSNC 2005/9 poz. 151).

Art. 96 ust. 3 pb dotyczy wystawiana „dalszych” tytułów „egzekucyjnych” przez bank, zaś art. 793 kpc reguluje kwestię wydawania przez sąd dalszych tytułów „wykonawczych”. Bankowy tytuł egzekucyjny staje się tytułem wykonawczym po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności (art. 97 i 98 pb). Klauzulę taką umieszcza się na tytule egzekucyjnym przedstawionym przez bank (art. 783 § 3 zdanie drugie kpc) i wydanym stosownie do art. 96 ust 3 pb.

W związku z tym istotne znaczenie ma w sprawie okoliczność, czy bankowy tytuł egzekucyjny, dołączony do wniosku Banku Przemysłowego S.A. w Ł. o wydanie drugiego tytułu wykonawczego, odpowiada wymaganiom zawartym w art. 96 ust. 2 i 3 pb.

Art. 793 kpc i art. 96 ust. 3 pb regulują inne sytuacje prawne.

Pierwsza norma dotyczy sytuacji, w której istnieje tytuł egzekucyjny pochodzący od sądu i wydano już pierwszy tytuł wykonawczy, o wydaniu którego uczyniono wzmiankę na oryginale tytułu egzekucyjnego (§ 222 ust. 1 rozporządzenia Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych, Dz. U. 1987 r. Nr 38 poz. 218 ze zm.). Dalsze tytuły wykonawcze różnią się jedynie celem, dla którego zostały wystawione, oraz numerem kolejnym (§ 218 ust. 2 wymienionego rozporządzenia), co należy uwidocznić w ich treści (ściślej: w postanowieniu uwzględniającym wniosek o wydanie kolejnego tytułu wykonawczego).

Wymieniony przepis Prawa bankowego odnosi się zaś do wydawania przez bank dalszych tytułów „egzekucyjnych” - w zależności od oceny banku - co nie oznacza, że mamy w tym przypadku do czynienia z powstaniem tytułu wykonawczego, uprawniającego do egzekucji przeciwko podmiotowi (składnikowi mienia) wskazanemu w tytule. Każdy, także „dalszy”, bankowy tytuł egzekucyjny podlega ocenie sądu nadającego klauzulę wykonalności. Wynika to także z faktu, że bank wystawia za każdym razem kolejny tytuł egzekucyjny, który - by stać się tytułem wykonawczym - musi być opatrzony klauzulą wykonalności. Zabezpiecza to obrót prawny i daje zobowiązanemu możliwość przedstawienia swoich racji (prawo do wysłuchania). Usuwa też problemy związane z możliwością uzyskania przez bank kilku tytułów wykonawczych na podstawie jednego tytułu egzekucyjnego. Wynika stąd, że wyjątkowe uprawnienie banków, zawarte w art. 96 pb, wyłącza możliwość stosowania w stosunku do b.t.e. art. 793 kpc w tym sensie, że bank chcąc uzyskać kolejny tytuł wykonawczy musi wydać dalszy bankowy tytuł egzekucyjny, który będzie przedmiotem postępowania sądu o nadanie mu klauzuli wykonalności. W związku z tym powstaje pytanie, jakie elementy powinien zawierać dalszy b.t.e.

Na tle art. 96 ust. 1 i 2 pb w piśmiennictwie trafnie przyjęto, że każdy b.t.e. powinien zawierać: wskazanie podstawy wydania b.t.e., oznaczenie banku-wystawcy (tj. wierzyciela), oznaczenie dłużnika, wskazanie zakresu zadłużenia dłużnika (podstawowego wraz z odsetkami i terminami płatności), datę wystawienia b.t.e., określenie czynności bankowej z której wynikają dochodzone roszczenia, oświadczenie o wymagalności dochodzonego roszczenia, pieczęć banku wystawiającego b.t.e., podpisy osób uprawnionych do działania w imieniu banku.

„Dalszy” tytuł egzekucyjny, o jakim mowa w art. 96 ust. 3 p.b. powinien zawierać wymienione wyżej elementy, a nadto numer kolejny tytułu i cel dla którego zostaje wydany, jeżeli dłużnikiem jest ta sama osoba przeciwko której bank wystawił już pierwszy tytuł egzekucyjny. Podobnie, jeżeli za dług odpowiada więcej niż jedna osoba. Wynika to z wykładni językowej, funkcjonalnej i celowościowej tego przepisu.

W języku polskim „dalszy”, znaczy tyle, co późniejszy (zob. Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych pod red. Mirosława Bańko, Warszawa 2005, str. 114). Nie jest wykluczone, że „dalszy” b.t.e. może mieć tę samą datę co pierwszy b.t.e., np. wtedy, gdy już istnieje potrzeba skierowania egzekucji do różnych przedmiotów znajdujących się nie w tym samym miejscu, co ma znaczenie dla właściwości miejscowej komornika. Ten „dalszy” tytuł jest jednak zawsze „późniejszy” w czasie, bo jest oczywiste, że dwóch tytułów nie można sporządzić w tej samej chwili. Ze względu na okoliczność, by nie mylić tytułów, tytuł „dalszy” powinien mieć numer kolejny. Również „dalszy” tytuł powinien wskazywać cel, ze względu na który został wystawiony (np. określenie przedmiotu do którego ma być skierowana egzekucja; wynika to także z art. 97 ust. 1 i 2 pb, który „rozwija” art. 96 ust. 3 pb). Cel wystawienia dalszego tytułu egzekucyjnego nie może wynikać tylko z wniosku wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności; nie można bowiem dokonywać wykładni bankowego tytułu egzekucyjnego, opierając się na treści wniosku o nadanie klauzuli wykonalności i stosując np. art. 65 kc.

Bank Przemysłowy S.A. w Ł., do wniosku z dnia 7 sierpnia 2003 r. o wydanie drugiego tytułu wykonawczego, dołączył bankowy tytuł egzekucyjny Nr 18/2003 z dnia 4 kwietnia 2003 r. (znajduje się w aktach Komornika Sądowego Rewiru VII przy Sądzie Rejonowym w Katowicach), identyczny z tym, który dołączony był do pierwszego wniosku z dnia 17 kwietnia 2003 r. (k. 2-4) i na który została już nadana klauzula wykonalności. W tym drugim tytule nie został podany cel, ze względu na który tytuł został wystawiony i inny numer niż tytułu pierwszego. Wynika z tego, że bankowego tytułu wykonawczego, dołączonego do wniosku o wydanie drugiego tytułu wykonawczego, nie można - w świetle powyższych wywodów - potraktować jako dalszego tytułu egzekucyjnego w rozumieniu art. 96 ust. 3 pb.

W tej sytuacji, odpowiedź na przedstawione zagadnienia prawne okazała się niepotrzebna dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 390 § 1 kpc).

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #18 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:14:41 »
SN: można wystawić BTE przeciwko poręczycielowi wekslowemu

Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 11 lipca 2000 r. III CZP 22/2000

Poręczenie wekslowe jest czynnością bankową w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939), uprawniającą bank do wystawienia przeciwko poręczycielowi wekslowemu bankowego tytułu egzekucyjnego na podstawie art. 97 tego prawa.

[/i]
Glosa: Koziński Mirosław H. Przegląd Sądowy 2001/7-8 str. 107

Krytyczna.

Glosa: Bączyk Mirosław Prawo Bankowe 2001/3 str. 21

Aprobująca tezę, krytyczna co do uzasadnienia.

Glosa: Janiak Andrzej Prawo Bankowe 2001/1 str. 55

Krytyczna.

Glosa: Szpunar Adam OSP 2001/3 str. 145

Krytyczna.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 5 ust. 2 pkt 2; art. 97
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
ILPP1/443-595/11-4/MK, ILPP1/443-596/11-4/MP, II CSK 207/2009, I ACa 282/2000
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 14/99
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej, w sprawie z wniosku Powszechnej Kasy Oszczędności - Banku Państwowego I Oddział w B. przeciwko Piotrowi D. i Krystynie F. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2000 r. II Cz 203/00 do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 kpc:

„Czy poręczenie wekslowe jest czynnością bankową w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939), uprawniającą bank do wystawienia przeciwko poręczycielowi wekslowemu bankowego tytułu egzekucyjnego na podstawie art. 97 prawa bankowego?”

a w przypadku odpowiedzi przeczącej:

„Czy dopuszczalne jest w świetle art. 97 prawa bankowego w brzmieniu nadanym przez art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 1999 r. Nr 40 poz. 399) nadanie sądowej klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko poręczycielowi wekslowemu po wejściu w życie powyższej zmiany art. 97 prawa bankowego, gdy zabezpieczenie czynności bankowej miało miejsce przed tą zmianą?”

podjął następującą uchwałę.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne powstały w sprawie, w której PKO-Bank Państwowy I Oddział w B. w dniu 9 marca 1998 r. zawarł z Piotrem D. umowę kredytową. Kredytobiorca na zabezpieczenie kredytu wystawił weksel in blanco poręczony przez Krystynę F. i oboje złożyli deklaracje wekslowe oraz oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Bank PKO w dniu 24 stycznia 2000 r. wystawił przeciwko obojgu bankowy tytuł egzekucyjny i wystąpił do sądu o nadanie klauzuli wykonalności.

Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 21 lutego 2000 r. nadał klauzulę przeciwko Piotrowi D. a wniosek w stosunku do Krystyny F. oddalił. W motywach stwierdził, że tylko Piotr D. dokonał czynności bankowej z wierzycielem. Nie uznał natomiast za taką czynność w rozumieniu art. 5 ust. 2 prawa bankowego wystawienia weksla gwarancyjnego i poręczenia, jako nie mieszczącego się w pojęciu „operacji bankowej”.

Przy rozpoznawaniu zażalenia wierzyciela na oddalenie wniosku Sąd Okręgowy w Białymstoku powziął wątpliwość przytoczoną w sentencji uchwały. Źródłem tej wątpliwości, jak wynika z uzasadnienia przedstawionego zagadnienia, są rozbieżne w tej materii poglądy wyrażane w doktrynie. Według jednych przysługiwanie bankowi takiego uprawnienia wynika z wykładni przepisu art. 5 ust. 2 pkt 2 pr. bank., który do czynności bankowych funkcjonalnych zalicza operacje wekslowe. Zwolennicy odmiennego poglądu uważają, że wystawienie i przyjęcie przez bank weksla in blanco nie jest operacją wekslową, skoro jej przedmiotem nie jest jeszcze weksel sensu stricto jako papier wartościowy. Operacja wekslowa jako czynność bankowa rozpoczyna się od wejścia do rozliczeniowego obrotu bankowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia ma wykładnia art. 5 ust. 2 pkt 2 i art. 97 prawa bankowego.

Według art. 96 ust. 1 tego prawa na podstawie ksiąg bankowych lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych banki mogą wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne.

Stosownie do przepisu art. 97 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym w dacie składania poręczenia wekslowego przez Krystynę F. bankowy tytuł egzekucyjny może być podstawą egzekucji prowadzonej według przepisów kodeksu postępowania cywilnego po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji, oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej.

Legalną definicję czynności bankowej zawiera art. 5 pr. bank. wymieniający w ust. 1 czynności, które mogą wykonywać tylko banki w ramach swoich statutów. Do czynności bankowych w ust. 2 zalicza też operacje czekowe i wekslowe, o ile są wykonywane przez banki.

W konsekwencji takiego uregulowania wyjaśnienia wymaga kwestia wstępna, sprowadzająca się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy poręczenie wekslowe jest operacją wekslową w rozumieniu cytowanego przepisu, a tym samym czynnością bankową w rozumieniu art. 97 tego prawa.

W kwestii tej wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 lipca 1999 r. III CZP 14/99 (OSP 2000/3 poz. 41), stwierdzając, że uprawnienie banku do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych (art. 96 ust. 1 i 2 pr. bank.) obejmuje także czynności bankowe wymienione w art. 5 ust. 2 tego prawa, o ile są wykonywane przez banki. W motywach wyjaśnił, że przepisy art. 96 i 97 pr. bank. nie różnicują czynności bankowych w wąskim i szerokim znaczeniu. Wprowadzając w art. 97 ograniczenia wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych ustawodawca nie wyeliminował, z braku podstaw jurydycznych, czynności wymienionych w art. 5 ust. 2.

Pogląd ten Sąd w obecnym składzie podziela, a w rozwinięciu przytoczonej argumentacji dodaje, że skoro ustawodawca w art. 5 ust. 2 pr. bank. posługuje się pojęciem operacje czekowe i wekslowe bez żadnych ograniczeń czy wyłączeń, to przyjąć należy, iż miał na względzie wszystkie wykonywane przez banki czynności bez względu na ich rodzaj, a więc i poręczenie wekslowe. Umieszcza się je bowiem stosownie do art. 31 pr. weksl. na wekslu lub na przedłużku. Tak więc na rzecz przyjętego stanowiska przemawia przede wszystkim bezpośredni związek pomiędzy zabezpieczoną czynnością bankową kreującą zobowiązanie a wystawionym tytułem egzekucyjnym i wynikająca z art. 32 pr. weksl. szczególna tożsamość zobowiązania dłużnika i poręczyciela. W myśl tego przepisu poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak ten za kogo poręczył.

Przytoczony w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia odmienny pogląd wyrażany w literaturze nie zasługuje na aprobatę. Jego zwolennicy pomijają bowiem okoliczność, że weksel in blanco zawiera zobowiązanie wekslowe, albowiem dokument wekslowy zostaje wręczony w celu zaciągnięcia takiego właśnie zobowiązania przez wystawcę weksla (por. orzeczenie SN z dnia 1 marca 1935 r. C 2022/344 Miesięcznik Prawa Handlowego i Wekslowego 1935/6-7 str. 205). Taki weksel może być przedmiotem obrotu jeszcze przed jego uzupełnieniem, np. przez indos, prostą tradycję (wręczenie), przelew.

Argumentu wspierającego przyjęty kierunek wykładni wskazanych przepisów dostarcza także nowelizacja art. 97 pr. bank. wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 1999 r. Nr 40 poz. 399), usuwająca wątpliwości i istniejące dotychczas kontrowersje co do statusu wierzycielskiego banków. Nowe brzmienie jednoznacznie uprawnia banki do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych także przeciwko poręczycielom i pozwala bankom na zastosowanie wobec nich takiej samej procedury egzekwowania należności, jak wobec kredytobiorców.

Rezultat przytoczonej wykładni powołanych przepisów prowadzi do rozstrzygnięcia pierwszego zagadnienia w sposób pozytywny, czyniąc tym samym zbędnym rozstrzyganie zagadnienia drugiego.

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #19 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:16:55 »
SN: BTE może być wystawione przeciwko spadkobiercom dłużnika

Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 7 maja 2010 r. III CZP 18/2010

Bank jest uprawniony do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.). Takiemu bankowemu tytułowi egzekucyjnemu może zostać nadana sądowa klauzula wykonalności.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1,
Dz.U.1964.43.296: art. 786[2]
W orzeczeniu powołano sprawy:
II CSK 207/2009, III CZP 132/2008, III CZP 17/2006, III CZP 4/2006, III CZP 80/2004, III CZP 98/2003, III CA 4/99
Przewodniczący: Sędzia SN Kazimierz Zawada.

Sędziowie: SN Marek Sychowicz (sprawozdawca), SA Jan Futro.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Banku BPH S.A. w K. jako następcy GE Money Bank S.A. w G. przy uczestnictwie dłużników Andrzeja K. i Mariusza K. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 maja 2010 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 14 grudnia 2009 r.

„1. Czy na podstawie art. 96 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.) bank uprawniony jest do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom osoby, która dokonała czynności bankowej bezpośrednio z bankiem i złożyła oświadczenie o poddaniu się egzekucji, a bank przed śmiercią tej osoby nie wystawił przeciwko niej bankowego tytułu egzekucyjnego?;

2. Jeżeli tak, czy bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, o którym mowa w pkt 1 może być nadana sądowa klauzula wykonalności?”

podjął uchwałę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Z. oddalił wniosek wierzyciela GE Money Bank S.A. w G., którego następcą jest Bank BPH S.A. w K., o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przeciwko Andrzejowi K. i Mariuszowi K., spadkobiercom nieżyjącego dłużnika Banku z tytułu umowy pożyczki - Bożenny K., która złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji, a Bank przed jej śmiercią nie wystawił przeciwko niej bankowego tytułu egzekucyjnego. Przy rozpoznawaniu zażalenia wierzyciela na to postanowienie powstało przytoczone w sentencji zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy w S. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Sąd Okręgowy podniósł, że Sąd pierwszej instancji, powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w uchwale z dnia 16 stycznia 2009 r. III CZP 132/2008 (OSNC 2009/12 poz. 157), nie dostrzegł, iż w uchwale tej zwrócono uwagę na kontrowersje, jakie wywołała wcześniejsza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP 98/2003 (OSNC 2005/2 poz. 27). Zauważył, że w uzasadnieniu pierwszej z wymienionych uchwał wskazano poważne argumenty przemawiające za możliwością wystawiania bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika banku. Wskazał, że podstawą prawną tego poglądu mógłby być art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.; dalej - „Pr. bank.”), przymiot zaś spadkobiercy sąd weryfikowałby w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy o bankowym tytule egzekucyjnym zawarte w art. 96-98 Pr. bank., przewidujące istotne odstępstwa od ogólnych zasad dochodzenia roszczeń cywilnych określonych w kodeksie postępowania cywilnego, powszechnie postrzegane są jako przywilej banku. Wyjątkowy charakter tych przepisów nakazuje ścisłą ich wykładnię. Jak wynika z art. 97 ust. 1 Pr. bank. bankowy tytuł egzekucyjny może być wystawiony wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia. Przepis ten, jak i inne przepisy dotyczące bankowego tytułu egzekucyjnego, mają - jak się określa w orzecznictwie - charakter gwarancyjny i zapobiegają nadużywaniu przez banki możliwości wystawiania przez samego wierzyciela tytułu wykonawczego, bez prowadzenia rozpoznawczego postępowania sądowego (por. uzasadnienia orzeczeń Sądu Najwyższego: postanowienia z dnia 26 sierpnia 1999 r. III CA 4/99 OSNC 2000/3 poz. 53 i uchwały z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP 98/2003 OSNC 2005/2 poz. 27).

Nie budzi wątpliwości, że jeżeli bank wystawi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi będącemu osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 Pr. bank. za życia tej osoby, sąd może nadać klauzulę wykonalności temu tytułowi przeciwko spadkobiercom dłużnika. Wprost wynika to z art. 98 § 2 Pr. bank. i jest zgodne z zasadą obowiązującą zgodnie z art. 788 k.p.c. w postępowaniu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności prowadzonemu na podstawie przepisów tego kodeksu. Za niebudzące wątpliwości należy też uznać, że bank nie jest uprawniony do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi po jego śmierci. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w sentencji uchwały z dnia 16 stycznia 2009 r. III CZP 132/2008 (OSNC 2009/12 poz. 157) i należy się z nim zgodzić. W żadnym bowiem wypadku niedopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi wymienionemu w tytule egzekucyjnym po jego śmierci.

To, czy bank jest uprawniony do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 Pr. bank., było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uchwałach z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP 98/2003 (OSNC 2005/2 poz. 27) i z dnia 16 stycznia 2009 r. III CZP 132/2008 (OSNC 2009/12 poz. 157). Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w tych uchwałach spotkało się ze zróżnicowanym przyjęciem w piśmiennictwie prawniczym. Wyrazem wątpliwości, jakie pozostały w orzecznictwie sądowym co do tej kwestii, jest przedstawienie Sądowi Najwyższemu obecnie rozstrzyganego zagadnienia.

Należy podzielić stanowisko zajęte w obu wymienionych uchwałach, że podstawy wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika banku nie może stanowić art. 98 ust. 2 Pr. bank.

Aczkolwiek przepis ten nie jest jasno sformułowany, odczytanie go w kontekście poprzedzających go przepisów art. 96 i 97 Pr. bank. wskazuje, że dotyczy on nadania sądowej klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, który wystawiony został przeciwko dłużnikowi banku, przeciwko innym osobom niż ten dłużnik, gdy na osoby te, m.in. w wyniku spadkobrania, przeszedł obowiązek spełnienia świadczenia. Bezpośrednia możliwość wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika banku zależy od przyjęcia, czy wstąpili oni w obowiązek dłużnika spełnienia świadczenia wynikającego z jego zobowiązania wobec banku. Zaspokojenie długu, jako obowiązek majątkowy zmarłego, wchodzi w skład spadku po nim i z chwilą jego śmierci przechodzi na jego spadkobierców (art. 922 § 1 k.c.). Rzecz jednakże w tym, że obowiązek dłużnika do świadczenia na rzecz banku daje podstawę do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego tylko w razie złożenia przez dłużnika pisemnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji (art. 97 § 2 Pr. bank.). Brak takiego oświadczenia oczywiście wyklucza wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi i czyni bezprzedmiotowymi rozważania co do możliwości wystawienia takiego tytułu przeciwko spadkobiercom dłużnika. W razie złożenie przez dłużnika oświadczenia o poddaniu się egzekucji powstaje natomiast kwestia czy jest ono skuteczne w stosunku do spadkobierców dłużnika. Tylko bowiem odpowiedź twierdząca na to pytanie pozwala na przyjęcie, że przeciwko spadkobiercom dłużnika można wystawić bankowy tytuł egzekucyjny na podstawie ogólnego przepisu art. 96 § 2 Pr. bank., przewidującego wystawianie takich tytułów. Na wymieniony przepis, jako podstawę wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika banku, trafnie zwrócono uwagę w piśmiennictwie prawniczym.

W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP 98/2003 (OSNC 2005/2 poz. 27) wyrażony został, bez bliższego uzasadnienia, pogląd, że pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji i wynikające stąd konsekwencje dla dłużnika składającego takie oświadczenie nie przechodzą - w drodze dziedziczenia - na podmiot, który nie podpisał takiego oświadczenia. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym przedstawione zagadnienie prawne poglądu tego nie podziela i przyłącza się do stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r. III CZP 132/2008 (OSNC 2009/12 poz. 157). Jak zasadnie wskazał Sąd Najwyższy w tym uzasadnieniu, ograniczenia podmiotowego skutków oświadczenia dłużnika o poddaniu się egzekucji nie uzasadnia na pewno sam charakter prawny tego oświadczenia jako zdarzenia prawnego, ujmowanego niekiedy w kategoriach jednostronnej czynności prawnej dłużnika (por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2005 r. III CZP 80/2004 OSNC 2005/12 poz. 203). Istotne jest natomiast dostrzeganie odpowiedniej jurydycznej funkcji oświadczenia dłużnika, które składa się w związku z kreowaniem między stronami określonego bankowego stosunku obligacyjnego w celu spowodowania możliwości uproszczonego dochodzenia przez bank roszczeń wynikających z takiego stosunku. W uzasadnieniu powołanej ostatnio uchwały Sąd Najwyższy zwrócił ponadto uwagę, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie przyjęto, iż oświadczenie dłużnika banku o poddaniu się egzekucji należy zaliczyć do czynności, które - podobnie jak umowa o jurysdykcję, umowa o właściwość sądu lub zapis na sąd polubowny - dokonywane są przez strony określonego stosunku materialnoprawnego przed wszczęciem między nimi postępowania w sprawie i mają w sposób zasadniczy wpływać na to postępowanie (por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2006 r. III CZP 4/2006 Biuletyn Sądu Najwyższego 2006/3 i z dnia 20 kwietnia 2006 r. III CZP 17/2006 Biuletyn Sądu Najwyższego 2006/4). Wszystkie takie czynności, niezależnie od ich charakteru prawnego, wywierają skutki prawne także wobec następców prawnych. Następca prawny dłużnika banku, zarówno szczególny, jak i ogólny wstępuje w prawa i obowiązki majątkowe dłużnika, ale także w całą sytuację prawną poprzednika prawnego, wykreowaną m.in. złożeniem przez niego oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Nie ma zatem przeszkód, żeby przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 Pr. bank., na podstawie art. 96 § 2 tego prawa mógł zostać wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny.

Należy dodać, że przewidziana w art. 98 § 2 Pr. bank. możliwość nadania przez sąd klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko dłużnikowi banku przeciwko spadkobiercom dłużnika, nie tylko nie świadczy o niedopuszczalności wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego po śmierci dłużnika przeciwko jego spadkobiercom, ale przemawia za jego dopuszczalnością. Niekonsekwentne bowiem byłoby wyposażenie banku w uprawnienie do prowadzenia egzekucji w stosunku do spadkobierców dłużnika na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego, gdy został on wystawiony przeciwko dłużnikowi i zaopatrzony w sądową klauzulę wykonalności nadaną przeciwko jego spadkobiercom, a odmówienie uprawnienia do prowadzenia egzekucji na podstawie takiego samego tytułu, gdy za życia dłużnika bank nie wystawił przeciwko niemu bankowego tytułu egzekucyjnego. Możliwość skorzystanie przez bank z przyznanego mu uprawnienia zależałaby mianowicie jedynie od tego, czy bank „zdążył” przed śmiercią dłużnika wystawić przeciwko niemu bankowy tytuł egzekucyjny.

Bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko spadkobiercom dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 Pr. bank., jako tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu zgodnie z prawem, może zostać nadana przez sąd klauzula wykonalności. Zakres kognicji sądu w tym postępowaniu zakreśla art. 786[2] k.p.c. (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2009 r. II CSK 207/2009 OSNC 2010/4 poz. 62). W postępowaniu tym podlega też badaniu, czy osoby wymienione w bankowym tytule egzekucyjnym jako spadkobiercy dłużnika banku są rzeczywiście jego spadkobiercami.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak w sentencji.

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #20 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:19:14 »
SN: co należy sprawdzić nadając klauzulę na BTE?

Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 listopada 2009 r. III CZP 90/2009

W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu sąd bada nie tylko przesłanki z art. 786[2] kpc, ale także czy dokument przedłożony przez bank spełnia wynikające z przepisów prawa bankowego przesłanki ważności i skuteczności bankowego tytułu egzekucyjnego, a nadto inne wymogi, które dotyczą każdego tytułu egzekucyjnego.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1; art. 97 ust. 2,
Dz.U.1964.43.296: art. 786[2] § 1
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
VI ACa 452/2011, III CZP 80/2010
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 145/2008
Przewodniczący: Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca).

Sędziowie: Sędzia SN Józef Frąckowiak, Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela GE M. Bank S.A. w G. przeciwko dłużnikowi Dominice Ł. o nadanie klauzuli wykonalności, na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 listopada 2009 r., na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 14 lipca 2009 r. II Cz 1392/2009:

„Czy określenie w bankowym tytule egzekucyjnym wysokości odsetek według stopy procentowej odsetek maksymalnych, to jest w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego spełnia wymogi formalne z art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 z późn. zm.) jeżeli wskazano także aktualną stopę tych odsetek właściwą na chwilę wystawienia tytułu?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 7 maja 2009 r. oddalił wniosek wierzyciela o nadanie sądowej klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu w części, w jakiej dotyczył on odsetek umownych za okres od dnia 8 listopada 2008 r. do dnia 7 kwietnia 2009 r., odsetek karnych za okres od dnia 7 maja 2008 r. do dnia 20 kwietnia 2009 r. oraz dalszych odsetek żądanych za okres od dnia 21 kwietnia 2009 r. do dnia zapłaty. W ocenie sądu w tym zakresie ujęcie wysokości odsetek nie spełnia wymogów zawartych w art. 96 ust. 2 Prawa bankowego.

Rozpoznając zażalenie wierzyciela na to postanowienie, Sąd Okręgowy w K. powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie na podstawie art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 kpc.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 kpc, sąd drugiej instancji może przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do rozpatrzenia zażalenia. Z tego stwierdzenia, wspartego także art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. 2002 r. Nr 240 poz. 2052 ze zm.), wynika, że niezbędne jest wskazanie przez sąd odwoławczy szczegółowego uzasadnienia, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne, oraz wykazanie, że stwierdzone przezeń wątpliwości prawne pozostają w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem zażalenia.

W myśl art. 786[2] § 1 kpc w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, sąd bada, czy dłużnik poddał się egzekucji, oraz czy roszczenie objęte tytułem wynika z czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z bankiem lub z zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z tej czynności. Przepis ten pozostaje w związku z art. 96-98 pr. bank., które normują zasady wystawiania przez banki tytułów egzekucyjnych, ich treść oraz skuteczność. Oznacza to, że w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu sąd bada nie tylko przesłanki z art. 786[2] kpc, ale także czy dokument przedłożony przez bank spełnia wynikające z przepisów prawa bankowego przesłanki ważności i skuteczności bankowego tytułu egzekucyjnego, a nadto inne wymogi, które dotyczą każdego tytułu egzekucyjnego. Oczywistym jest, że poczynienie wymaganych powyższymi przepisami ustaleń możliwe jest jedynie w oparciu o dokumenty zawierające powyższe oświadczenia i informacje.

W aktach sprawy natomiast brak jest oryginału lub poświadczonego odpisu oświadczenia o poddaniu się egzekucji przez dłużnika Dominikę Ł., a także oryginału lub poświadczonego odpisu umowy kredytu pozwalającej ocenić, czy spełnia ona wymogi art. 786[2] § 1 kpc oraz art. 97 ust. 1 i 2 pr. bank. Umowa kredytu, w której treści zawarte jest oświadczenie o poddaniu się egzekucji, załączona została jedynie w formie kserokopii niepoświadczonej przez uprawnione osoby za zgodność z oryginałem. Ten brak uniemożliwia nadanie klauzuli wykonalności, co oznacza, że nie został spełniony wymóg istnienia związku przyczynowego między rozstrzygnięciem przedstawionego zagadnienia prawnego a rozstrzygnięciem zażalenia, a tylko wówczas zachodziłaby potrzeba podjęcia uchwały rozstrzygającej to zagadnienie.

Poza tym, z uzasadnienia postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego wynika, że Sądowi odwoławczemu w istocie chodzi o zajęcie przez Sąd Najwyższy stanowiska odmiennego od wyrażonego w uchwale z dnia 12 lutego 2009 r. (III CZP 145/2008 Biuletyn Sądu Najwyższego 2009/2), na co wskazują zwłaszcza argumenty sprowadzające się do pewnej polemiki z tym stanowiskiem oraz wykazywanie, iż kategoria „stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego” nie jest dłużnikowi obca. Nie jest to jednak wystarczająca podstawa do przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego w trybie art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 kpc.

Dalej, Sąd odwoławczy nie dostrzegł, iż na obecnym etapie postępowania, wobec jednoznacznego żądania zawartego w treści zażalenia (k. 14 akt), dłużnik nie domaga się już nadania klauzuli wykonalności odnośnie odsetek z odesłaniem do treści b.t.e., tj. do „wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego”, stąd też wszelkie rozważania w tym zakresie, zawarte w uzasadnieniu postanowienia, pozostają bez związku z rozpatrywaną sprawą.

Na koniec, trzeba zauważyć, że proces cywilny zapewnia ochronę jednostce tylko w ramach określonych zasad społecznych; nie można zatem absorbować środków publicznych w celach zbędnych i nadużywania uprawnień. Nie podlega ochronie taki interes jednostki, który zgodnie z ogólnym postrzeganiem, jest aż tak nikły, iż nie usprawiedliwia absorbowania pracy sądu. Wartość przedmiotu zaskarżenia określono w zażaleniu na 4,71 zł. Kwota ta jest rażąco niska, a realne koszty postępowania - ponoszone przez społeczeństwo - wysokie. W tych okolicznościach za nieporozumienie należy uznać angażowanie Sądu Najwyższego w rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego.

Z tych względów, na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. 2002 r. Nr 240 poz. 2052 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #21 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:21:29 »
SN: nieprawdziwość oświadczenia o poddaniu się egzekucji

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 3 listopada 2009 r. II CSK 207/2009

Zarzut nieautentyczności (nieprawdziwości) oświadczenia dłużnika, o którym mowa w art. 97 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.) podlega badaniu w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, a nie w postępowaniu o nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
III CZP 18/2010
W orzeczeniu powołano sprawy:
I CSK 116/2006, III CZP 22/2000, III CZP 75/94
Przewodniczący: Sędzia SN Stanisław Dąbrowski.

Sędziowie: SN Teresa Bielska-Sobkowicz, SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ewy C. i Marka C. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w O. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 3 listopada 2009 r. skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2008 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 26 listopada 2008 r. oddalił apelację powodów od wyroku oddalającego powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wystawionego przez pozwany Bank w dniu 7 września 1999 r. bankowego tytułu egzekucyjnego, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności na podstawie postanowienia sądowego z dnia 29 stycznia 2001 r.

Według dokonanych ustaleń, powodowie w dniu 3 sierpnia 1998 r. podpisali jako poręczyciele wekslowi deklarację wekslową weksla własnego in blanco, zabezpieczającego spłatę kredytu udzielonego przez pozwany Bank Damianowi J. i Jackowi J. W treści deklaracji nie została wskazana kwota, do wysokości której weksel może zostać wypełniony. Powodowie złożyli także pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji, które nie zawierało kwoty, do której poddają się egzekucji, ani terminu końcowego, do którego bankowy tytuł egzekucyjny może zostać wystawiony.

Postanowieniem z dnia 23 września 1999 r. tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez pozwany Bank w dniu 7 września 1999 r. nadana została klauzula wykonalności. Po tym dniu, a przed ponownym wnioskiem z dnia 18 grudnia 2000 r. o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, który tym razem wystawiony został w dniu 15 grudnia 2000 r., pracownica Banku wpisała do oświadczenia powodów o poddaniu się egzekucji datę 30 czerwca 2006 r., do której bankowy tytuł egzekucyjny mógł być wydany, oraz kwotę długu w wysokości 315 000 zł, podlegającego dobrowolnej egzekucji, a ponadto wpisała kwotę długu w deklaracji wekslowej. Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 29 stycznia 2001 r. nadana została temu tytułowi egzekucyjnemu klauzula wykonalności. W toku egzekucji powodowie nie otrzymali tego postanowienia, ani nie zostali pouczeni o możliwości jego zaskarżenia.

Sąd Apelacyjny - podobnie jak Sąd pierwszej instancji - uznał, że skoro przedmiotem sporu było żądanie zgłoszone na podstawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 5 lutego 2005 r. (art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. 2004 r. Nr 172 poz. 1804), a „podstawą wydania kwestionowanego tytułu wykonawczego nie jest weksel, ale bankowy tytuł egzekucyjny”, to poza oceną należało pozostawić zarzuty powodów dotyczące nieprawidłowości wypełnienia weksla, jego indosowania itp. Odnosząc się do zarzutu nieistnienia zobowiązania wekslowego Sąd Apelacyjny wskazał na szczególne cechy poręczenia wekslowego; podkreślił, że poręczenie wekslowe jest zobowiązaniem abstrakcyjnym, niezależnym od umowy łączącej poręczyciela z osobą, za którą poręcza oraz od tego, czy umowa taka istnieje. Wadliwość stosunku podstawowego kauzalnego nie ma wpływu na ważność zobowiązania poręczyciela, a zasady udzielania poręczenia wekslowego na wekslu in blanco są takie same jak na wekslu zupełnym.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, okoliczność, że w postępowaniu klauzulowym pozwany Bank złożył oświadczenie powodów o poddaniu się egzekucji z dopisaną przez pracownika tego Banku kwotą zadłużenia oraz datą, do której bankowy tytuł egzekucyjny mógł być wydany, mogła stanowić źródło zarzutów możliwych do zbadania tylko w postępowaniu wywołanym zażaleniem na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, nie zaś w postępowaniu, którego przedmiotem jest powództwo przewidziane w art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarga kasacyjna powodów została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego - art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. przez wadliwą wykładnię polegającą na uznaniu, że oświadczenie dłużników o poddaniu się egzekucji nie podlega badaniu w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, art. 10, 32, oraz 101-103 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz. U. 1936 r. Nr 37 poz. 282 - dalej: „Pr.weksl.”) przez ich zastosowanie, a także na podstawie naruszenia prawa procesowego - art. 777 § 1 w związku z art. 795 § 1 k.p.c., art. 96 ust. 2 i art. 97 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm. - dalej: „Pr.bank.”) przez wadliwe uznanie, że w okresie sprzed wejścia w życie art. 786[2] k.p.c. przedmiotem badania w postępowaniu klauzulowym był - mający charakter materialny - zarzut dotyczący treści złożonego przez dłużnika oświadczenia woli o poddaniu się egzekucji na podstawie bankowego tytułu. Skarżący wskazali, że ich powództwo oparte zostało na twierdzeniu, iż wierzytelność objęta kwestionowanym tytułem wykonawczym nie powstała i nie istniała w chwili nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, oraz na bezspornej okoliczności, że treść ich oświadczenia o poddaniu się egzekucji była inna od tej, która jest zawarta w dokumencie złożonym przez pozwany Bank w postępowaniu klauzulowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 786[2] k.p.c., który wszedł w życie z dniem 5 lutego 2005 r. określa w sposób wyraźny zakres kognicji sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Przepis ten wprowadzony został w celu wyeliminowania - obserwowanej wcześniej - bezzasadnej praktyki wykorzystywania postępowania klauzulowego do badania zasadności obowiązku świadczenia stwierdzonego w bankowym tytule egzekucyjnym. Oznacza to, że również przed dniem 5 lutego 2005 r. w postępowaniu klauzulowym sąd nie był uprawniony do badania, czy wierzytelność powstała ze zobowiązania wekslowego. Kognicją tego sądu było i jest wyłącznie sprawdzenie, czy wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego odbyło się zgodnie z art. 96-98 Pr.bank. Sąd powinien zatem zbadać, czy dochodzona wierzytelność wynika bezpośrednio z czynności bankowych określonych w art. 5 ust. 1 Pr.bank. lub z zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z tej czynności oraz czy dłużnik złożył oświadczenie w formie pisemnej o poddaniu się egzekucji. Oświadczenie to powinno określać kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, oraz termin, do którego bank może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności. Te wymagania - w przypadku tytułu egzekucyjnego wystawionego przez stronę pozwaną - były spełnione, dlatego Sąd Rejonowy nadał temu tytułowi klauzulę wykonalności.

Podstawę powództwa w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem stanowi art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 5 lutego 2005 r. Powództwo przewidziane w tym przepisie jest środkiem merytorycznej obrony przed egzekucją, opartej na zaprzeczeniu zdarzeniom, stanowiącym podstawę nadania klauzuli wykonalności. W powództwie takim dłużnik może podnieść wszelkie zarzuty materialnoprawne dotyczące wierzytelności, wskazanej w bankowym tytule egzekucyjnym. Ich źródłem mogą być zdarzenia powstałe nie tylko przed wystawieniem bankowego tytułu egzekucyjnego, ale także zaistniałe przed i po wydaniu klauzuli wykonalności. W grę wchodzą przykładowo zarzuty nieistnienia roszczenia banku lub istnienia roszczenia w mniejszej wysokości niż to zostało ujęte w tytule, braku wymagalności roszczenia, nieważność bezwzględna oświadczenia woli o poddaniu się egzekucji (np. brak zdolności do czynności prawnych) albo nieważność względna takiego oświadczenia (błąd, podstęp, groźba).

Sąd Apelacyjny, nie badając zarzutów wadliwości zobowiązania poręczonego przez powodów, podkreślił, że poręczenie wekslowe jest zobowiązaniem abstrakcyjnym, niezależnym od umowy łączącej poręczyciela z osobą, za którą poręcza oraz od tego, czy umowa taka istnieje. Przyjęte przez Sąd Apelacyjny założenie znajduje tylko częściowe usprawiedliwienie w treści art. 32 zdanie drugie Pr.weksl., który stanowi, że zobowiązanie poręczyciela jest ważne, chociażby nawet zobowiązanie, za które poręcza było nieważne z jakichkolwiek przyczyn, z wyjątkiem wady formalnej. Bez zdefiniowania pojęcia „wady formalnej” i wyjaśnienia, czy nieuzupełnienie weksla in blanco najpóźniej w chwili dochodzenia praw z weksla jest objęte wadą formalną powodującą nieważność poręczanego zobowiązania, przywołana przez Sąd Apelacyjny zasada samodzielności zobowiązań wekslowych nie może stanowić argumentu usprawiedliwiającego odmowę zbadania wskazanej okoliczności, stanowiącej źródło zarzutów zgłoszonych przez powodów.

W doktrynie podkreśla się, że pojęciem „wady formalnej” w rozumieniu art. 32 zdanie drugie Pr.weksl. objęte są wypadki wyjątkowe, np. zobowiązanie wystawcy było nieważne, ponieważ podpisał się tylko imieniem lub jego podpis z innej przyczyny był nieważny, nie została zachowana forma nieodzowna dla powstania zobowiązania wekslowego, dokument nie ma cech weksla własnego (art. 101 w związku z art. 102 Pr.weksl.) lub weksla trasowanego (art. 1 w związku z art. 2 Pr.weksl.), albo poręczono za trasata, ale na wekslu nie ma podpisu wskazującego na przyjęcie przez niego weksla (art. 25 ust. 1 Pr.weksl.), poręczono za trasata, który „podpisał” przyjęcie weksla jedynie inicjałami imienia i nazwiska. W judykaturze wskazano natomiast, że wszystkie inne niż wada formalna wadliwości - w szczególności brak zdolności prawnej lub zdolności do czynności prawnych - powodujące, iż zobowiązanie, za które udzielono poręczenia, nie powstało, nie pozbawiają, zgodnie z zasadą samodzielności zobowiązań wekslowych (art. 7 Pr.weksl.), ważności oświadczenia poręczyciela. Nie stanowi zatem wady formalnej także sfałszowanie podpisu osoby, za którą udzielono poręczenia, forma bowiem wymagana dla oświadczenia osoby objętej poręczeniem wekslowym jest zachowana, a to, że własnoręcznego podpisu nie złożyła ta osoba, lecz kto inny podpisał się jej nazwiskiem, jest wadliwością innego rodzaju (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r. I CSK 116/2006 OSNC 2007/5 poz. 76 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 1994 r. III CZP 75/94 OSNCP 1994/12 poz. 238).

Z przedstawionego wywodu wynika, że dla oceny ważności zobowiązania poręczyciela wekslowego nie wystarczy powołanie się - jak to uczynił Sąd Apelacyjny - na zasadę samodzielności zobowiązań wekslowych, konieczna bowiem jest ocena ważności poręczanego zobowiązania w płaszczyźnie przesłanki wady formalnej tego zobowiązania. Innymi słowy, zarzut naruszenia art. 32 Pr.weksl. można uznać za bezzasadny tylko wtedy, gdyby powołane przez skarżących wady weksla nie wchodziły w zakres „wady formalnej” w rozumieniu tego przepisu. Oceną z tego punktu widzenia Sąd Apelacyjny w ogóle się nie zajął, co usprawiedliwia zarzut naruszenia art. 32 Pr.weksl. przez jego zastosowanie.

Za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie oraz art. 795 § 1 k.p.c. i art. 96 ust. 2 Pr.bank. przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że autentyczność (prawdziwość) dokumentów, stanowiących podstawę wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, nie podlega badaniu w sprawie, której przedmiotem jest powództwo przewidziane w art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., lecz w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu (art. 795 k.p.c.).

Odnosząc się do kwestii kognicji sądu w obu wskazanych postępowaniach należy stwierdzić, że w postępowaniu klauzulowym sąd bada, czy wierzytelność wynika bezpośrednio z czynności bankowych określonych w art. 5 ust. 1 Pr.bank., czy dłużnik złożył w formie pisemnej oświadczenie o poddaniu się egzekucji o określonej treści oraz czy czynność ta dokonana została bezpośrednio z bankiem. Te wszystkie wymagania zostały spełnione. Sąd Rejonowy, nadając bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności uznał, że dochodzona wierzytelność wynika bezpośrednio z czynności bankowej, poręczenie wekslowe bowiem jest taką czynnością (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2000 r. III CZP 22/2000 OSP 2001/3 poz. 45). Ponadto dysponował pisemnym oświadczeniem złożonym pozwanemu Bankowi przez powodów, w którym wskazana została zarówno kwota zadłużenia, do której bank mógł wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, jak i termin, do którego bank mógł wystąpić o nadanie takiemu tytułowi sądowej klauzuli wykonalności.

W postępowaniu klauzulowym sąd nie bada autentyczności dokumentów (ich prawdziwości). Okoliczność, że oświadczenie o poddaniu się egzekucji w istotnej części nie pochodzi od powodów, lecz od pracownika banku, nie może być zatem badana - wbrew stanowisku przyjętemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - ani przez Sąd Rejonowy, rozstrzygający wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, ani przez Sąd Okręgowy, rozpoznający zażalenie na takie postanowienie. Właściwą drogą zgłoszenia zarzutu nieprawdziwości okoliczności stwierdzonych w dokumentach, stanowiących podstawę wydania klauzuli wykonalności jest sprawa, w której dłużnik żąda pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, w istocie bowiem dłużnik, zgłaszając takie żądanie „przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności” (art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 5 lutego 2005 r.).

Z tych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 398[15] k.p.c.).

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #22 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:25:03 »
SN: BTE może być wystawiony przez bank, na rzecz którego dokonano przelewu wierzytelności

Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 kwietnia 2006 r. III CZP 17/2006

Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który nabył od innego banku na podstawie umowy przelewu objętą tym tytułem wierzytelność wynikającą z czynności bankowej.

[/i]
Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1,
Dz.U.1964.43.296: art. 781 § 2; art. 788 § 1
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
I CSK 112/2010, III CZP 18/2010, III CZP 132/2008
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 4/2006, III CZP 129/2005, P. 10/2004, III CZP 9/2004, III CZP 110/2003, II SA 1603/2003, III CZP 81/2001, III CZP 80/2001, III CZP 45/2001, I CKN 269/99, I CKN 822/97, II CKN 139/97, III CKN 38/96, III CZP 194/95, III CZP 20/92
Przewodniczący: Sędzia SN K. Zawada (autor uzasadnienia).

Sędziowie SN: M. Bączyk (sprawozdawca), I. Koper.

Protokolant: B. Kowalska.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Sygma Banque Société Anonyme (Spółka Akcyjna) z siedzibą w Paryżu Oddział w Polsce z siedzibą w W. przeciwko Krystynie C. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 20 kwietnia 2006 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej I. Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Włocławku postanowieniem z dnia 23 stycznia 2006 r.,

„Czy dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank po nabyciu objętej nim wierzytelności na podstawie przelewu od innego banku, gdy dłużnik dokonał czynności bankowej ze zbywcą?”

podjął uchwałę.

Uzasadnienie

Krystyna C. zawierając umowę o korzystanie z karty kredytowej z ING Bank Śląski - Spółka Akcyjna w K. złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie przepisów o bankowym tytule egzekucyjnym (art. 96-98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm. - dalej: „pr. bank.”). W dniu 1 lutego 2005 r. ING Bank Śląski przelał - między innymi - wszelkie wierzytelności wynikające z wspomnianej umowy na inny bank, a mianowicie na Sygma Banque Société Anonyme z siedzibą w Paryżu - oddział w Polsce z siedzibą w W. Następnie bank nabywca wystawił bankowy tytuł egzekucyjny przeciwko Krystynie C. i wystąpił do Sądu Rejonowego we Włocławku z wnioskiem o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 28 października 2005 r. oddalił wniosek, wskazując, że bank - nabywca wierzytelności nie był uprawniony do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko Krystynie C., gdyż nie zawarła ona czynności bankowej, będącej źródłem wierzytelności objętej wystawionym tytułem, bezpośrednio z tym bankiem, jak tego wymaga art. 97 ust. 1 pr. bank., lecz z bankiem - zbywcą.

Sygma Banque wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy rozpoznając zażalenie nabrał poważnych wątpliwości co do znaczenia przepisu postanawiającego, że bankowy tytuł egzekucyjny może być podstawą egzekucji po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej (art. 97 ust. 1 pr. bank.): czy dopuszcza on nadanie klauzuli wykonalności tylko tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który był stroną czynności bankowej dokonanej z dłużnikiem, przeciwko któremu tytuł egzekucyjny został wystawiony, czy też w przepisie tym chodzi jedynie o to, żeby wierzytelność objęta bankowym tytułem egzekucyjnym wynikała z czynności dokonanej przez dłużnika z bankiem, a nie z podmiotem nie mającym statusu banku; klauzula wykonalności może więc być także nadana tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank co do nabytej w drodze przelewu wierzytelności wynikającej z czynności bankowej zawartej przez dłużnika ze zbywcą wierzytelności, będącym również bankiem. Wątpliwości te poparte odwołaniem się do wypowiedzi piśmiennictwa i orzecznictwa znalazły wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Tożsame zagadnienie prawne z przedstawionym przez Sąd Okręgowy we Włocławku stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w niedawno podjętej uchwale z dnia 16 marca 2006 r. III CZP 4/2006 (Biuletyn Sądu Najwyższego 2006/3). Według tej uchwały, dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który w drodze przelewu nabył od innego banku objętą tym tytułem wierzytelność wynikającą z czynności bankowej. Stanowisko to należy podzielić. Przemawia za nim przytoczona niżej argumentacja.

Ustawa określa odrębnie wymagania dotyczące wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych (art. 96 pr. bank.) i odrębnie przesłanki warunkujące nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności (art. 97 ust. 2 i 3 i art. 98 pr. bank. w związku z art. 786[2] kpc).

W świetle art. 96 pr. bank. nie ma przeszkód do wystawienia przez bank tytułu egzekucyjnego obejmującego wierzytelność pieniężną nabytą w drodze pisemnie stwierdzonego przelewu. Istnienie w tym przypadku dowodu nabycia wierzytelności w postaci księgi banku lub innego dokumentu związanego z dokonywaniem czynności bankowych (por. art. 5 ust. 2 pkt 5 pr. bank.) nie budzi wątpliwości (por. końcowy fragment uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r. III CZP 129/2005 Biuletyn Sądu Najwyższego 2006/2).

Z art. 97 ust. 1 pr. bank., pomijając fragment tego przepisu dotyczący czynności zabezpieczających wierzytelności banku, wynikają następujące trzy przesłanki nadania bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności: wymaganie, aby dłużnik, przeciwko któremu został wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny dokonał czynności bankowej bezpośrednio z bankiem (art. 97 ust. 1 in principio), wymaganie, aby wierzytelność objęta bankowym tytułem egzekucyjnym wynikała bezpośrednio z czynności bankowej (art. 97 ust. 1 in fine) oraz wymaganie, aby dłużnik, przeciwko któremu został wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny, złożył pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Co do pierwszej przesłanki przyjmuje się, że określa ona podmiotowy zasięg bankowego tytułu egzekucyjnego, który może być zaopatrzony w klauzulę wykonalności, a co do drugiej, że określa ona przedmiotowy zasięg bankowego tytułu egzekucyjnego, który może być zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Wątpliwości leżące u podstaw przedstawionych zagadnień prawnych, wiążące się z przypadkiem przelewu wierzytelności, wynikającej z czynności bankowej, przez bank, który dokonał tej czynności z dłużnikiem, na inny bank, który wystawił przeciwko dłużnikowi bankowy tytuł egzekucyjny i wystąpił z wnioskiem o nadanie mu klauzuli wykonalności, koncentrują się wokół pierwszej z tych przesłanek.

Z brzmienia art. 97 ust. 1 pr. bank. nie wynika - gdy chodzi o wspomnianą przesłankę - że klauzulę wykonalności można nadać wyłącznie przeciwko osobie, która dokonała czynności bankowej bezpośrednio z bankiem będącym wystawcą tytułu egzekucyjnego. Brzmienie tego przepisu przemawia za tym, że użyty w nim zwrot „bezpośrednio z bankiem” ma na względzie transakcję dokonaną bezpośrednio z podmiotem będącym bankiem w rozumieniu art. 2 pr. bank., nie zaś z podmiotem, który nie ma takiego statusu. Wprawdzie do wyrażenia wymagania tej treści wystarczyłby zwrot mówiący po prostu o dokonaniu czynności z bankiem, jednakże dodatek „bezpośrednio” przed słowem bank sam przez się nie uzasadnia odmiennego wniosku od wskazanego, w szczególności takiego, że klauzulę wykonalności można nadać wyłącznie przeciwko osobie, która dokonała czynności bankowej bezpośrednio z bankiem będącym wystawcą tytułu egzekucyjnego.

Wykładnia językowa art. 97 ust. 1 pr. bank. prowadzi więc do wniosku, że zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela, jeżeli poprzednik i następca prawny mają status banków, nie stoi na przeszkodzie nadaniu klauzuli wykonalności na rzecz następcy przeciwko dłużnikowi, który dokonał czynności bankowej z poprzednikiem, zarówno wtedy, gdy bankowy tytuł egzekucyjny wystawił poprzednik, jak i wtedy, gdy bankowy tytuł egzekucyjny wystawił następca. Nie jest natomiast dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który nabył wierzytelność od podmiotu nie będącego bankiem (dłużnik przeciwko któremu został wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny nie jest wówczas stroną czynności dokonanej z podmiotem mającym status banku, a ponadto wierzytelność objęta tym tytułem nie wynika z czynności bankowej), ani tytułowi egzekucyjnemu obejmującemu wierzytelność, która przeszła z banku, po wystawieniu tego tytułu, na podmiot nie będący bankiem (możliwość prowadzenia egzekucji na podstawie zaopatrzonego w klauzulę wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego jest przywilejem banków).

Niedopuszczalność nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który nabył wierzytelność od podmiotu nie będącego bankiem znalazła jednoznaczne potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2002 r. III CZP 80/2001 (OSNC 2003/1 poz. 2); por. także odpowiednio aktualne w obecnym stanie prawnym orzeczenia Sądu Najwyższego wydane na podstawie uprzednio obowiązującego stanu prawnego: wyrok z dnia 27 lutego 1997 r. III CKN 38/96 (OSNC 1997/5 poz. 68), oraz wyrok z dnia 7 maja 1997 r. II CKN 139/97 (OSNC 1997/10 poz. 155). W uchwałach zaś z dnia 2 kwietnia 2004 r. III CZP 9/2004 (OSNC 2005/6 poz. 98), i 22 lutego 2006 r. III CZP 129/2005 (Biuletyn Sądu Najwyższego 2006/2), Sąd Najwyższy potwierdził niedopuszczalność nadania klauzuli wykonalności na rzecz niebędącego bankiem nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym (por. także odpowiednio aktualną w obecnym stanie prawnym uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r. III CZP 194/95 (OSNC 1996/7-8 poz. 101). Z kolei w uchwałach z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 (OSNC 2002/6 poz. 73) i z dnia 22 lutego 2006 r. III CZP 129/2005 (Biuletyn Sądu Najwyższego 2006/2), Sąd Najwyższy dał wyraz stanowisku dopuszczającemu w razie połączenia banków nadanie na rzecz banku przejmującego klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank przejmowany. Argumenty przytoczone w tych uchwałach przemawiają też za dopuszczalnością nadania w razie połączenia banków na rzecz banku przejmującego klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez ten bank przeciwko dłużnikowi, który dokonał czynności bankowej z poprzednikiem.

W obu jednak ostatnio powołanych uchwałach jako okoliczności uzasadniające zajęte stanowisko wyeksponowane zostały „istota i zasady sukcesji uniwersalnej”. Podkreślono, że charakter sukcesji uniwersalnej sprawia, iż w jej przypadku, gdy poprzednik i następca są bankami, następca powinien być traktowany jako bezpośredni, w rozumieniu art. 97 ust. 1 pr. bank., wierzyciel dłużnika, przeciwko któremu bankowy tytuł egzekucyjny został wystawiony. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 (OSNC 2002/6 poz. 73), zaznaczono przy tym, że wymaganie „bezpośredniości” przewidziane w art. 97 ust. 1 in principio pr. bank. zakłada pozostawanie przez bank, na rzecz którego następuje nadanie klauzuli wykonalności, bezpośrednim wierzycielem dłużnika objętego bankowym tytułem egzekucyjnym. Innymi słowy, według uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 (OSNC 2002/6 poz. 73), klauzula wykonalności może być nadana tylko na rzecz banku, który dokonał czynności bankowej z dłużnikiem objętym tytułem egzekucyjnym (reguła), jednakże w przypadku połączenia banków, następującego na zasadzie sukcesji uniwersalnej, tak rozumiana przesłanka „bezpośredniości” jest spełniona w drodze swojego rodzaju fikcji prawnej: uznania, że bank - następca jest niejako kontynuatorem osobowości prawnej banku - poprzednika (w istocie wyjątek od wspomnianej reguły).

Przyjęte w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 (OSNC 2002/6 poz. 73), rozumienie przewidzianej w art. 97 ust. 1 in principio pr. bank. przesłanki „bezpośredniości” i zróżnicowana ocena jej spełnienia w zależności od tego, czy pomiędzy bankami doszło do sukcesji uniwersalnej, czy też do sukcesji pod tytułem szczególnym, nie przekonują. W świetle art. 97 ust. 1 pr. bank. brak podstaw do odmiennych ocen w zależności od rodzaju sukcesji. Jeżeliby istotnie przepis ten uzasadniał nadanie klauzuli wykonalności jedynie na rzecz banku będącego bezpośrednim wierzycielem dłużnika objętego bankowym tytułem egzekucyjnym, ze względu na mogące wystąpić w przeciwnym razie zagrożenie interesów dłużnika nie pozostającego w takiej relacji z bankiem - wierzycielem, to nie tylko w przypadku sukcesji pod tytułem szczególnym, ale także w przypadku sukcesji uniwersalnej, nie powinno się dopuścić do egzekucji opartej na tytule wykonawczym, o którym mowa w tym przepisie. W takim razie w przypadku jednej i drugiej sukcesji bank - następca nabywałby jedynie wierzytelność, bez możliwości jej egzekwowania w sposób przewidziany w art. 97 pr. bank.

Przeciwko przyjętemu w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 (OSNC 2002/6 poz. 73), rozumieniu - co do zasady - przewidzianej w art. 97 ust. 1 in principio pr. bank. przesłanki „bezpośredniości”, a za tym, że zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela, jeżeli poprzednik i następca prawny mają status banków, nie stoi, bez względu na rodzaj sukcesji, na przeszkodzie nadaniu klauzuli wykonalności na rzecz następcy przeciwko dłużnikowi, który dokonał czynności bankowej z poprzednikiem, przemawia nie tylko przedstawiona wyżej wykładnia językowa, ale także wykładnia historyczna i systemowa. Konsekwencją przyjętego w art. 509 kc założenia o identyczności wierzytelności cesjonariusza z wierzytelnością, która przysługiwała cedentowi, jest dopuszczenie podnoszenia przez dłużnika przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkich zarzutów, które miał on przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie (por. art. 513 § 1 kc, a co do tego przepisu uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2002 r. III CZP 81/2001 (OSNC 2002/11 poz. 131). Mieści się tu także zarzut niedopuszczalności zaopatrzenia w klauzulę wykonalności, na wniosek cesjonariusza będącego bankiem, bankowego tytułu egzekucyjnego wystawionego przeciwko dłużnikowi (uprzednio: wystawienia przeciwko dłużnikowi bankowego tytułu wykonawczego), dlatego że takiej możliwości nie miał cedent, gdyż nie był bankiem. W uchwale z dnia 25 marca 1992 r. III CZP 20/92 (OSNCP 1992/10 poz. 185), Sąd Najwyższy dopuścił jednak wydanie na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1989 r. Nr 4 poz. 21 ze zm. - dalej: „prawo bankowe z 1989 r.”) bankowego tytułu wykonawczego także co do wierzytelności nabytej przez bank na podstawie umowy przelewu od zbywcy nie będącego bankiem. Konsekwencją tej uchwały było orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 1995 r. K. 12/93 (OTK 1995/I poz. 14), w którym Trybunał, uznając za miarodajną interpretację przyjętą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1992 r. III CZP 20/92 (OSNCP 1992/10 poz. 185), stwierdził niekonstytucyjność art. 53 ust. 2 prawa bankowego z 1989 r., w zakresie, w jakim dopuszczał on wystawianie bankowych tytułów wykonawczych w odniesieniu do roszczeń banku wynikających z wierzytelności nabytych przez niego na podstawie czynności prawnych z dotychczasowym wierzycielem, niebędącym bankiem, z pominięciem zgody dłużnika na egzekwowanie należności w trybie przewidzianym w tym przepisie. Przytoczone orzeczenie znalazło odbicie w regulacji zawartej w art. 53[2] prawa bankowego z 1989 r. w brzmieniu art. 48 pkt 4 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. 1996 r. Nr 149 poz. 703). Nie weszła ona wprawdzie w życie, ponieważ w dniu, w którym miało to nastąpić, weszło w życie obecnie obowiązujące Prawo bankowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1999 r. I CKN 269/99 OSNC 2000/2 poz. 29), lecz art. 97 tego prawa przejął co do zasady treść tej regulacji. Powyższe okoliczności, w jakich doszło do ustanowienia regulacji zawartej w art. 97 pr. bank., przemawiają więc, na co już zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 stycznia 2002 r. III CZP 80/2001 (OSNC 2003/1 poz. 2), za tym, iż zamieszczenie zwrotu „bezpośrednio z bankiem” miało na celu jedynie wyeliminowanie z zakresu zastosowania tej regulacji wierzytelności nabytych przez bank w drodze przelewu od podmiotu nie będącego bankiem, a nie wprowadzenie innych ograniczeń. Do analogicznego wniosku prowadzi też zestawienie art. 97 ust. 1 pr. bank. z przepisami art. 509 i 513 kc, przy uwzględnieniu wskazanej wyżej, dominującej wykładni tych przepisów.

Powyższych wyników wykładni nie można podważyć za pomocą argumentów odwołujących się do potrzeby ścisłego ujmowania wynikającej z art. 97 ust. 1 pr. bank. wyjątkowej, uprzywilejowującej banki, możliwości prowadzenia egzekucji z majątku dłużnika - także mającego status konsumenta (por. art. 78a pr. bank.) - z pominięciem postępowania rozpoznawczego (co do szczególnego charakteru regulacji art. 96-98 pr. bank. por. np. uzasadnienie uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2004 r. III CZP 110/2003 OSNC 2004/9 poz. 133). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2005 r. P. 10/2004 (OTK ZU 2005/1A poz. 7) po przeprowadzeniu analizy art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 pr. bank. na tle innych polskich regulacji ustawowych oraz norm prawa europejskiego, w tym dotyczących ochrony konsumenta, ostatecznie uznał wymienione przepisy prawa bankowego za zgodne z art. 45 ust. 1 i art. 76 Konstytucji. Istotną przesłankę takiej ich oceny stanowiła nie budząca wątpliwości możliwość żądania przez dłużnika merytorycznego rozstrzygnięcia sporu o wierzytelność objętą bankowym tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności w drodze powództwa o ustalenie nieistnienia tej wierzytelności (art. 189 kpc) lub powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 kpc). Osoba objęta wspomnianym tytułem jako dłużnik może w wymienionych postępowaniach kwestionować również skuteczność przelewu na bank, który uzyskał klauzulę wykonalności, wskazanej w tym tytule wierzytelności, jak też powoływać się, zgodnie z art. 513 § 1 kc, na zarzuty przysługujące jej wobec banku - zbywcy, dowodzące nieistnienia tej wierzytelności; przy czym, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2001 r. Nr 100 poz. 1081 ze zm.), wyłączenie lub ograniczenie zarzutów przysługujących konsumentowi w razie przelewu przez kredytodawcę wierzytelności z umowy o kredyt konsumencki jest bezskuteczne.


Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #23 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:26:11 »
cd. uzasadnienia orzeczenia


Doniosłe znaczenie dla wspomnianej możliwości kwestionowania skuteczności przejścia wierzytelności ma, gdy dłużnik jest konsumentem, art. 385[3] pkt 5 kc. Należy podzielić wyrażony w piśmiennictwie pogląd, że przepis ten i pozostające z nim w związku przepisy tytułu III księgi trzeciej kodeksu cywilnego w odniesieniu do wierzytelności z umów z konsumentem wychodzą z odmiennego założenia niż przepisy kodeksu cywilnego o przelewie (art. 509 § 1) i wymagają zgody dłużnika - konsumenta na przelew wierzytelności z tych umów; odstępstwo od tego jest możliwe jedynie na podstawie indywidualnie uzgodnionego postanowienia umownego zezwalającego kontrahentowi konsumenta na przelew bez jego zgody (por. też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2004 r. II SA 1603/2003 Gazeta Prawna 2004/48 str. 19). W braku takiego postanowienia konsument objęty bankowym tytułem egzekucyjnym może więc zakwestionować skuteczność przejścia wierzytelności na bank, który uzyskał klauzulę wykonalności, za pomocą powództwa o ustalenie (art. 189 kpc) lub powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 § 1 pkt 1 kpc). Nie pogarsza się przy tym położenie dłużnika - konsumenta z punktu widzenia przepisów o właściwości miejscowej sądu (por. co do powództwa przeciwegzekucyjnego art. 843 § 1 kpc, a co do powództwa o ustalenie - art. 34 kpc w związku 385[3] pkt 23 kc). Należy dodać, że przelew wierzytelności nie rzutuje też na właściwość miejscową sądu w postępowaniu klauzulowym (art. 781 § 2 kpc).

Pozycja prawna dłużnika, przeciwko któremu został wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny, nie jest więc w razie nadania klauzuli wykonalności na rzecz banku - następcy, w tym również banku, którego następstwo wynika z przelewu, gorsza niż w razie nadania klauzuli wykonalności na rzecz banku będącego pierwotnym wierzycielem. W obu tych sytuacjach dłużnik może na podobnych zasadach żądać merytorycznego rozstrzygnięcia sporu o wierzytelność objętą bankowym tytułem egzekucyjnym; w przypadku następstwa prawnego - także w zakresie dotyczącym tego następstwa, nie wyłączając przesłanek mających na celu ochronę konsumenta. W rezultacie, samo powołanie się na potrzebę ścisłego stosowania art. 96-98 pr. bank., bez wskazania na konkretne niekorzystne konsekwencje dla dłużnika, nie może stanowić wystarczającej podstawy do wykluczenia możliwości nadania klauzuli wykonalności na rzecz banku, który nabył wierzytelność.

Podstaw do wykluczenia możliwości nadania klauzuli wykonalności na rzecz banku, który nabył wierzytelność, nie daje także przewidziane w art. 97 ust. 1 pr. bank. wymaganie złożenia przez dłużnika pisemnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Jakkolwiek oświadczenie to jest składane bankowi, z którym dłużnik dokonał czynności bankowej, okoliczność ta w razie przelewu wierzytelności wynikającej z tej czynności nie stanowi przeszkody do uzyskania przez bank nabywający wierzytelność tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 97 ust. 1 pr. bank. Oświadczenie to, tak jak umowa jurysdykcyjna, umowa o właściwość sądu, zapis na sąd polubowny, należy do kategorii czynności stron stosunku materialnoprawnego, składanych przed wszczęciem postępowania w sprawie, a mających wywrzeć - mówiąc najogólniej - wpływ na postępowanie w sprawie. Jeżeli zaś chodzi o takie czynności, dominuje zarówno w orzecznictwie, jak piśmiennictwie, pogląd, że wywierają one skutek również wobec następców prawnych; w przypadku cesji - na podstawie art. 509 § 2 kc (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. I CKN 822/97 OSNC 1999/2 poz. 39).

Jednakże dla usunięcia rozbieżności między treścią bankowego tytułu egzekucyjnego, wskazującą jako wierzyciela bank - nabywcę, a treścią pisemnego oświadczenia dłużnika o poddaniu się egzekucji, wskazującą bank - zbywcę jako podmiot, wobec którego nastąpiło poddanie się egzekucji, należy do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności dołączyć dokument wykazujący przejście praw na bank składający wniosek.

Co do tego, jaki to ma być dokument, nasuwają się dwie ewentualności: przyjęcie przez analogię do art. 786[2] § 2 kpc, że może to być jakikolwiek dokument, lub przyjęcie przez analogię do art. 788 § 1 kpc, że powinien to być dokument urzędowy lub prywatny z podpisem urzędowo poświadczonym. Z tych dwóch ewentualności za bardziej uzasadnioną należy uznać drugą. Artykuł 786[2] § 2 kpc, zadawalający się jakimkolwiek dokumentem dowodzącym nastąpienia zdarzenia warunkującego wykonanie tytułu egzekucyjnego, ma charakter przepisu szczególnego, którego szersze zastosowanie nasuwa zastrzeżenia ze względu na daleko idące odstępstwo instytucji unormowanej w art. 96-98 pr. bank. od zasady exsecutio ante sententiam non est facienda. Natomiast art. 788 § 1 kpc jest wyrazem ogólniejszej myśli, zakładającej posługiwanie się w postępowaniu klauzulowym dla wykazania następstwa prawnego dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 390 § 1 kpc).

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #24 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:47:39 »
SN: BTE a połączenie banków

Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 22 lutego 2006 r. III CZP 129/2005

W razie połączenia banków można nadać bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przez bank przejmowany klauzulę wykonalności na rzecz banku przejmującego (art. 788 § 1 kpc).

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 96 ust. 2; art. 97 ust. 1; art. 98,
Dz.U.1964.43.296: art. 788 § 1
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
III CZP 17/2006, III CZP 4/2006
W orzeczeniu powołano sprawy:
P. 10/2004, III CZP 9/2004, III CZP 45/2001, II CKN 139/97, K. 12/93
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący).

SSN Gerard Bieniek, SSN Jan Górowski (sprawozdawca).

Protokolant Bożena Nowicka.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Banku BPH S.A. w K. przeciwko Jarosławowi W. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 22 lutego 2006 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 21 listopada 2005 r.,

„Czy dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na podstawie art. 788 § 1 kpc na rzecz banku powstałego w wyniku połączenia z innym bankiem, który wystawił wymieniony tytuł egzekucyjny?”

podjął uchwałę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy w Katowicach oddalił wniosek Banku BPH S.A. w K. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nr 1571/2001 wydanemu na rzecz wnioskodawcy przez jego poprzednika prawnego Powszechny Bank Kredytowy S.A. w W. Oddział w P.

W związku z rozpoznaniem zażalenia wnioskodawcy na to postanowienie Sądowi Okręgowemu w Katowicach nasunęły się wątpliwości, czy art. 788 § 1 kpc może mieć zastosowanie do bankowego tytułu egzekucyjnego z uwagi na odrębną regulację zawartą w art. 96-98 ustawy 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm. dalej „pr. bank.”). Wyraził pogląd, że skoro prawo bankowe zawiera kompleksowe unormowanie w zakresie rozszerzenia możliwości egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego co do innych osób niż w nim wskazane (art. 98 pr. bank.) to wyklucza w tym zakresie możliwość stosowania przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 778[1], art. 779 § 2 i art. 787-789[2] § 2).

Sąd zauważył, że doktryna i judykatura dopuszcza możliwość nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na rzecz następcy ogólnego na podstawie art. 788 § 1 kpc. Ocenił, że stanowisko to budzi poważne zastrzeżenia ze względu na treść art. 96 ust. 2 pr. bank., z którego wynika, że zarówno bank, który wystawia tytuł egzekucyjny, jak i bank, na rzecz którego egzekucja ma być prowadzona, to ten sam podmiot.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze utrwalony jest pogląd, że zagadnienie prawne stanowiące przedmiot pytania prawnego może dotyczyć tylko takich problemów prawnych, które pozostają w związku z rozstrzygnięciem sprawy. Obecnie przesłanką odmowy podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy jest brak konieczności wyjaśnienia zagadnienia prawnego (art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym - Dz. U. 2002 r. Nr 240 poz. 2052 ze zm.).

Wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 (OSNC 2002/6 poz. 73) rozważał podobny problem, niemniej dotyczyła jeszcze bankowego tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 dalej „pr. bank. z 1989 r.”), tj. poprzedniego stanu prawnego. Istniała zatem podstawa do przyjęcia, że występuje konieczność wyjaśnienia przedstawionego zagadnienia prawnego.

Punktem wyjścia dla jego rozważenia jest kwestia dopuszczalności stosowania art. 788 § 1 kpc do bankowych tytułów egzekucyjnych. Ponieważ taki tytuł powstał i w konsekwencji oświadczenie o poddaniu się egzekucji przez dłużnika zostało skonsumowane poza sferą zainteresowania, należało więc pozostawić sporną kwestię dopuszczalności sukcesji wynikających z tej czynności prawnej uprawnień.

Połączenie banków może nastąpić wyłącznie przez przeniesienie całego majątku banku przejmowanego na bank przejmujący za udziały albo akcje, które bank przejmujący wydaje członkom albo akcjonariuszom banku przejmowanego (art. 124 ust. 3 pr. bank.). Do następstwa prawnego, które jest przesłanką stosowania art. 788 § 1 kpc, dochodzi tylko po stronie jednego z łączących się podmiotów - banku przejmowanego. Jeżeli więc przed połączeniem wierzycielem był bank przejmujący i wystawił on bankowy tytuł egzekucyjny to przedstawiony problem nie występuje. Powstaje dopiero wtedy, gdy tytuł ten wystawił bank przejmowany. Zagadnienie prawne zostało więc ujęte zbyt szeroko.

W świetle reguł semantycznych znaczenie przepisu art. 788 kpc nie budzi większych wątpliwości. Stosuje się go do wszystkich przypadków następstwa prawnego. Zawarte w nim unormowanie, ponieważ brak w nim ograniczeń, swym zakresem obejmuje z założenia wszelkie tytuły egzekucyjne, tj. sądowe i pozasądowe. W doktrynie, podobnie jak w judykaturze, w zasadzie jednolicie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2004 r. III CZP 9/2004 OSNC 2005/6 poz. 98) wskazuje się na brak istotnych argumentów, które pozwalałyby wyłączyć a limine stosowanie tego przepisu do jakiegoś rodzaju tytułów egzekucyjnych. Takie wykluczenie wymagałoby normatywnego wyszczególnienia.

Wbrew zapatrywaniu Sądu Okręgowego, za wyłączeniem stosowania art. 788 § 1 kpc nie przemawia utrata zdolności sądowej przez jego wystawcę w rezultacie jego połączenia z innym bankiem. Niezależnie od tego, że tak istotne zdarzenie prawne jakim jest utrata mocy tytułu egzekucyjnego następuje z mocy wyraźnego przepisu (por. np. art. 295 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze - Dz. U. 2003 r. Nr 60 poz. 535 ze zm.), nie można wskazać ważnej przyczyny wystąpienia takiego skutku. Zauważyć trzeba, że także śmierć wierzyciela, który uzyskał jeden z tytułów egzekucyjnych określonych w art. 777 pkt 4-6 kpc, nie prowadzi do utraty ich mocy i nikt nie kwestionuje uprawnienia jego spadkobierców do wystąpienia z wnioskiem o nadanie na ich rzecz klauzuli wykonalności.

Wprawdzie relacja pomiędzy art. 788 kpc a art. 98 pr. bank. jest dyskusyjna, ale - nie wdając się w spory doktrynalne - należy podkreślić, że ten przepis prawa bankowego dotyczy tylko następstwa prawnego w postępowaniu klauzulowym po stronie dłużnika banku. Wskazuje on przeciwko komu, oprócz dłużnika, może zostać nadana klauzula wykonalności. Nie dotyczy natomiast sukcesji po stronie wierzyciela i tym samym należy uznać za trafny dominujący w doktrynie i znajdujący potwierdzenie w judykaturze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 OSNC 2002/6 poz. 73) pogląd, w myśl którego kwestię następstwa prawnego ogólnego po stronie wierzyciela w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu należy rozstrzygnąć na podstawie art. 788 § 1 kpc.

Z samego charakteru instytucji bankowego tytułu egzekucyjnego wynika, że niedopuszczalne jest natomiast nadanie takiemu tytułowi klauzuli wykonalności na rzecz innego podmiotu niż bank (por. wyżej powołaną uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2004 r. III CZP 9/2004 OSNC 2005/6 poz. 98).

Do nadania bankowego tytułu egzekucyjnego klauzuli wykonalności na podstawie art. 97 pr. bank. konieczne jest, aby wierzytelność wynikała bezpośrednio z czynności bankowej (przesłanka przedmiotowa) oraz aby jej źródłem była czynność bankowa dokonana bezpośrednio z bankiem (przesłanka podmiotowa). Klauzula może zostać wydana wyłącznie przeciwko osobie, która tej czynności dokonała i jeśli dłużnik złożył pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Ujęcie to odpowiada co do zasady dodanemu ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2004 r. Nr 172 poz. 1804) przepisowi art. 786[2] kpc, zgodnie z którym w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu sąd bada, czy dłużnik poddał się egzekucji oraz czy roszczenie nim objęte wynika z czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z bankiem.

Wśród przedstawionych przesłanek wątpliwości dotyczą przesłanki podmiotowej. Rozstrzygnąć należy, w jaki sposób interpretować kreujące ją sformułowanie, w myśl którego klauzula może być wydana „wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej”.

Analizowane zagadnienie wymaga odpowiedzi na pytanie, jak rozumieć zawarte w art. 97 ust. 1 pr. bank. wymaganie „bezpośredniości” w razie następstwa prawnego ogólnego po stronie banku. W szczególności, czy wymaganie to jest spełnione, gdy dłużnik dokonał wprawdzie czynności bezpośrednio z bankiem, lecz z innym niż ten, który występuje o nadanie na swoją rzecz klauzuli wykonalności. Stanowisko, że bank wskazany w art. 97 ust. 1 pr. bank. nie musi być tym samym bankiem, który występuje o nadanie klauzuli wykonalności na swoją rzecz, znajduje oparcie w warstwie składniowej i znaczeniowej tego przepisu. Stanowiąc o banku, nie wprowadza bowiem zastrzeżenia ażeby był to ten sam bank, który ubiega się o nadanie na jego rzecz klauzuli.

Przy interpretowaniu omawianej formuły bezpośredniości nie można abstrahować od istoty i zasad sukcesji generalnej. Następca prawny wstępuje w takim wypadku w sytuację prawną banku poprzednika ze wszystkimi konsekwencjami prawnymi. Staje się więc wierzycielem w zakresie uprawnień, które wynikały z czynności bankowej dokonanej przez poprzednika z dłużnikiem. Powinien być zatem traktowany jako „bezpośredni” wierzyciel takiego dłużnika w rozumieniu art. 97 ust. 1 pr. bank. (por. powołaną wyżej uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. III CZP 45/2001 OSNC 2002/6 poz. 73).

Konkludując trzeba przyjąć, że zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela, jeżeli następca prawny posiada status banku nie oznacza sama przez się, że wymaganie dokonania czynności bezpośrednio z bankiem nie zostało spełnione.

Brak także przekonywujących argumentów pozajęzykowych, które pozwoliłyby na odstąpienie od wykładni literalnej. Odwołując się do genezy omawianego unormowania Prawa bankowego trzeba zauważyć, że krytyka, która doprowadziła do stwierdzenia niekonstytucyjnosci art. 53 ust. 2 pr. bank. z 1989 r. (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 1995 r. K. 12/93 OTK 1995/I poz. 14), wynikała z potrzeby zapobiegania posługiwaniu się przez banki uproszczonym, tj. z pominięciem postępowania rozpoznawczego, sposobem dochodzenia roszczeń powstałych w oparciu o wierzytelności nabyte od podmiotów nie będących bankami. Charakterystycznym jest, że w wskazanym orzeczeniu Trybunał ograniczył sentencję do zakwestionowania tego przepisu tylko w takim w zakresie. Identyczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy (por. wyrok z dnia 7 maja 1997 r. II CKN 139/97 OSNC 1997/10 poz. 155). Dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2005 r. P. 10/2004 (OTK ZU 2005/1A poz. 7); nie zakwestionował omawianego przywileju bankowego określonego w obecnym stanie prawnym w art. 96-98 pr. bank. stanowiącego odstępstwo od typowego modelu ochrony sądowej, przerzucając w tych wypadkach konieczność wszczęcia procesu na dłużnika. Skoro więc brak podstaw do zakwestionowania tego uprzywilejowania, to tym bardziej nie można za trafną uznać wykładni restrykcyjnej wobec banków, polegającej na wyłączeniu wobec nich stosowania art. 788 kpc.

Nie jest też trafny argument wyprowadzony przez Sąd Okręgowy z unormowania zawartego w art. 96 ust. 2 pr. bank. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że nakłada on obowiązek wskazania banku, na rzecz którego ma się toczyć egzekucja w czasie wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego. Regulacja ta nie ma zatem znaczenia normatywnego co do skutków następstwa prawnego pomiędzy bankami.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie.

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #25 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:49:55 »
SN: na podstawie BTE egzekucję może prowadzić tylko bank

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 21 września 2005 r. V CK 152/2005

Na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego może być prowadzona jedynie egzekucja wierzytelności bankowej i tylko na rzecz banku, po nadaniu na jego rzecz sądowej klauzuli wykonalności. Żądania powodów pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego, któremu nadano klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem, jest z tego tylko względu w pełni uzasadnione na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 kpc, gdyż po powstaniu tytułu egzekucyjnego (wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego) nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie nie może być egzekwowane (nadano klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem), dlatego wyrok Sądu Okręgowego pozbawiający wykonalności w całości bankowego tytułu egzekucyjnego jest prawidłowy.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1,
Dz.U.1964.43.296: art. 788 § 1; art. 840 § 1 pkt 2
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
IV CSK 558/2009
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 9/2004, III CZP 194/95, III CZP 94/92, III CZP 2/84, I CZ 98/75
Sędzia SN: Lech Walentynowicz (przewodniczący).

Sędziowie SN: Gerard Bieniek (sprawozdawca), Marian Kocon.

Protokolant: Piotr Malczewski.

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojciecha M. i Bogdana M. przeciwko I Klubowi Sportowemu „Ś.” we W. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 września 2005 r., kasacji powodów i strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 18 sierpnia 2004 r. (...),

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 11 lutego 2004 r. (...);

oddala kasację strony pozwanej i zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 5.600 zł (pięć tysięcy sześćset złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 11 lutego 2004 r. pozbawił w całości wykonalności bankowy tytuł egzekucyjny nr (...) wystawiony przez „P.” S.A. O/we W. przeciwko dłużnikom solidarnym W. M. i B. M., któremu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 14 grudnia 2000 r., (...) nadano klauzulę wykonalności, a na mocy postanowienia z dnia 30 kwietnia 2001 r. (...) nadano klauzulę wykonalności na rzecz I Klubu Sportowego „Ś.” we W. W sprawie tej ustalono, że umową z dnia 15 lipca 1993 r. D. Bank Gospodarczy S.A. O/W. udzielił powodom W. M. i B. M. kredytu w kwocie 13.700.000.000 st. zł, w tym 6.600.00.000 st. zł na zakup 3.300 akcji tegoż Banku emisji „B”. Na podstawie wcześniejszego porozumienia między stronami Bank zobowiązał się, na pisemne żądanie powodów, do wykupu nabytego przez nich pakietu akcji za sumę nie mniejszą od wymaganej wartości spłaty udzielonego kredytu z tym, iż uzyskana kwota pomniejszy kapitał kredytu podlegający spłacie. Powodowie udzielili pełnomocnictwa do wykonywania praw z akcji (za wyjątkiem ich sprzedaży) przewodniczącemu Rady Banku. Pismem z dnia 10 lutego 1994 r. powodowie zwrócili się do Banku o wykup akcji. Wcześniej, bo aneksem z 28 stycznia 1994 r. do umowy z 15 lipca 1993 r. strony ustaliły, iż zadłużenie powodów wobec Banku wynosi 13.700.000.000 st. zł oraz 515.000.000 st. zł z tytułu niespłacenia pełnej kwoty zaległych odsetek, uzgodniły też zasady spłaty kredytu. Bank zastrzegł sobie prawo wypowiedzenia zmiany umowy w formie aneksu w razie uchybienia terminu spłaty którejkolwiek z rat określonych w § 2 i powrotu do pierwotnej treści umowy. Wypowiedzenia jednak nigdy nie dokonano.

Ustalono, że umową z dnia 14 grudnia 1994 r. pomiędzy D. Bankiem Gospodarczym jako zbywcy a „P.” S.A. jako nabywcą zbywca sprzedał nabywcy Oddział Banku we W. z dwiema ekspozyturami. Każdy oddział stanowił przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55[1] kc, a składniki podlegające sprzedaży ujęte zostały w bilansach Oddziału na dzień 30 grudnia 1994 r. W dniu 10 stycznia 1995 r. powodowie zwrócili się do „P.” S.A. o potwierdzenie liczby i wartości wykupionych przez nich akcji wg stanu na 31 grudnia 1994 r., a następnie pismami z dnia 5 grudnia 1996 r., 15 września 1997 r. i 6 kwietnia 2000 r. zwrócili się do „P.” z propozycjami spłaty kredytu. Potwierdzenie sald wystawione przez „P.” z dnia 17 maja 2000 r. powodowie podpisali warunkowo z zastrzeżeniem, że ostatecznie rozliczenie będzie uwzględniać ich roszczenie jako wspólników spółki cywilnej wobec D. Banku Gospodarczego. W dniu 4 grudnia 2000 r. „P.” S.A. wystawił bankowy tytuł egzekucyjny, w którym stwierdził, iż powodowie z tytułu umowy o kredyt z 15 lipca 1993 r. mają wymagalne zobowiązanie wobec Banku w kwocie 1.395.950,24 zł. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2000 r. Sąd nadał klauzulę wykonalności temu tytułowi, zaś umowę z dnia 22 grudnia 2000 r. „P.” sprzedał I Klubowi Sportowemu „Ś.” wierzytelność przysługującą mu wobec powodów z tytułu umowy kredytowej w kwocie 1.335.950,24 zł. Zaświadczeniem z dnia 22 stycznia 2001 r. Bank potwierdził przeniesienie na I Klub Sportowy „Ś.” wierzytelności wobec powodów na kwotę 1.335.950,24 zł ze skutkiem na dzień 12 stycznia 2000 r. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2001 r. Sąd nadal klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na rzecz I Klubu Sportowego „Ś.”. Ustalono przy tym, iż z tytułu należności głównej spłacili 700.000 zł, a także iż nabyte przez powodów akcje nie zostały przez nich odebrane z Banku i niewiadomo co się z nimi stało.

Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie w całości, zaś Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2004 r. pozbawił bankowy tytuł egzekucyjny wykonalności ponad kwotę 375.000 zł z tym iż kwota ta płatna jest z odsetkami od dnia 18 marca 2000 r. do 4 grudnia 2000 r., oddalając dalej idące powództwo. Sąd ten nie podzielił oceny Sądu Okręgowego jakoby przedmiotowy tytuł egzekucyjny był nierzetelny, gdyż odwoływał się do umowy z dnia 13 lipca 1993 r. bez nawiązania do aneksu, że wartość akcji nabytych przez powodów miały być zaliczona na poczet zobowiązań oraz że pozwany nie nabył skutecznie wierzytelności gdyż takiego zarzutu powodowie w ogóle nie zgłaszali. Odrzucił też ustalenie, że powodowie spłacili część zadłużenia w kwocie 700.000 zł, gdyż okoliczność ta niczym nie została wykazana. Przyjął więc, iż bank władny był wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, a sprzedaż wierzytelności pozwanemu dawała mu tytuł do dochodzenia należności od powodów. Rozważając jednak podniesiony przez powodów zarzut 3 - letniego przedawnienia Sąd Apelacyjny wskazał, że zasady spłaty kredytu ustalała umowa z 15 lipca 1993 r. zmieniona aneksem z dnia 28 lipca 1994 r. Zasady płatności przedstawiały się następująco:

- w 1994 r. - 2.200.000.000 st. zł,

- w 1995 r. - 2.500.000.000 st. zł,

- w 1996, 1997, 1998 po 3.000.000.000 st. zł płatne kwartalnie po 750.000.000 st. zł.

Przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło w dniu 14 grudnia 2000 r. przez nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu co oznacza, iż przedawnione były zatem te części kredytu, które były wymagalne do III kwartału 1997 r., zaś nieprzedawnione należności obejmują rok 1998 r. (4 x po 73.000 zł oraz IV kwartał 1997 (75.000 zł), co daje łącznie 373.000 zł.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyły kasacją obie strony. Powodowie zarzucili w kasacji naruszenie art. 123 kc przez przyjęcie, iż wydanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia; art. 788 § 1 kpc w związku z art. 97 ust. 1 prawa bankowego przez przyjęcie, iż dopuszczalnym jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem; art. 840 § 1 pkt 2 kpc przez przyjęcie, iż dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji przez nabywcę wierzytelności niebędącego bankiem na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego oraz art. 233 § 1 kpc przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.

Strona pozwana zarzuciła w kasacji naruszenie prawa materialnego tj. art. 840 § 1 pkt 2 kpc, art. 117 § 2, 123 § 1 i 481 kc oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6 kc i 230 kpc co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe wnosiła o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powodów zawiera najdalej idące zarzuty. W szczególności chodzi o zarzut naruszenia art. 788 § 1 kpc w związku z art. 97 ust. 1 Prawa bankowego przez przyjęcie, iż dopuszczalnym jest nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem oraz łączący się z tym zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 kpc przez przyjęcie, że dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego opatrzonego klauzulą wykonalności nadaną na rzecz podmiotu będącego nabywcą wierzytelności, który nie jest bankiem. W sprawie jest bowiem bezsporne, że pozew o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności został skierowany przeciwko nabywcy wierzytelności tj. Pierwszemu Klubowi Sportowemu „Ś.” we W., który za pośrednictwem komornika sądowego wszczął egzekucję przeciwko powodom na podstawie tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego nr (...), wystawionego przez „P.” S.A. na podstawie art. 96 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 z późn. zm.). Jest także poza sporem, iż Sąd Rejonowy dla W. - F. postanowieniem z dnia 14 grudnia 2000 r. (...) nadał klauzulę wykonalności temu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez „P.” S.A. przeciwko powodom jako dłużnikom. Następnie tenże Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2001 r. (...) nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nr (...) wystawionemu przez „P.” na rzecz pozwanego I Klubu Sportowego „Ś.” przeciwko powodom jako dłużnikom, skoro na podstawie umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 22 grudnia 2000 r. zawartej między „P.” a pozwanym I Klubem Sportowym „Ś.”, po powstaniu tytułu egzekucyjnego uprawnienie przeszło na inną osobę, czyli pozwanego. Podstawą prawną był przepis art. 788 kpc. Na podstawie tego tytułu wykonawczego pozwany wszczął egzekucję. Powstaje więc zasadnicze pytanie, czy dopuszczalne było nadanie klauzuli wykonalności na rzecz pozwanego niebędącego bankiem jako nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym i w konsekwencji, czy dopuszczalne było prowadzenie egzekucji przez pozwanego na podstawie takiego tytułu wykonawczego.

Odnośnie pierwszej kwestii należy przede wszystkim stwierdzić, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowała się rozbieżność stanowisk co do dopuszczalności nadania klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności w sytuacji, w której przed przeniesieniem wierzytelności sąd na wniosek zbywcy nadał na jego rzecz klauzulę wykonalności. W postanowieniu z dnia 2 lipca 1975 r. V CZ 98/75 (OSNCP 1976/6 poz. 142). Sąd Najwyższy dopuścił taką możliwość, zaś w uchwale z dnia 22 lutego 1984 r. III CZP 2/84 (OSNCP 1984/9 poz. 153) taką możliwość wyłączył. Ostatecznie jednak w uchwale z dnia 4 sierpnia 1992 r. III CZP 94/92 (OSNCP 1993/3 poz. 32) wyjaśniono, że dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności także w przypadku, w którym przed przeniesieniem wierzytelności - na wniosek zbywcy - sąd nadał na jego rzecz klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu. Pogląd ten podzielono w uchwale z dnia 2 kwietnia 2004 r. III CZP 9/2004 (OSNC 2005/6 poz. 98). Do tego poglądu przychylił się też skład orzekający w niniejszej sprawie. Zagadnienie dopuszczalności nadawania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi wykonawczemu na rzecz nabywcy wierzytelności objętej tym tytułem podjęto w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r. III CZP 194/95 stwierdzając, że art. 788 § 1 kpc nie stanowi podstawy do nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi wykonawczemu na rzecz nabywcy uprawnienia stwierdzonego tym tytułem. Uchwała ta zapadła pod rządem Prawa bankowego z 1989 r. Aktualność tego poglądu pod rządem ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939) potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 kwietnia 2004 r. III CZP 9/2004 (OSNC 2005/6 poz. 98) stwierdzając, iż „niedopuszczalne jest nadanie na podstawie art. 788 § 1 kpc klauzuli wykonalności na rzecz niebędącego bankiem nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym, także po zaopatrzeniu w sądową klauzulę wykonalności”. Uzasadniając ten pogląd wskazano, iż bankowy tytuł egzekucyjny stanowi przywilej banków, polegający na ułatwieniu im dochodzenia swoich wierzytelności wynikających z dokonywanych czynności bankowych. Umożliwienie nadawania klauzuli wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym na podstawie art. 788 § 1 kpc na rzecz nabywcy wierzytelności bankowej stwierdzonej tym tytułem, oznaczałoby naruszenie przywileju przyznanego tylko bankom na rzecz wszystkich nabywców takiej wierzytelności. Nie byłoby to do pogodzenia z kwalifikowanym i wyjątkowym charakterem tego przywileju. W konsekwencji należy uznać, iż przepisy art. 96-97 Prawa bankowego z 1997 r. stanowią lex specialis w stosunku do art. 788 § 1 kpc. W konsekwencji, na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego może być prowadzona jedynie egzekucja wierzytelności bankowej i tylko na rzecz banku, po nadaniu na jego rzecz sądowej klauzuli wykonalności. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd, a to oznacza, iż żądania powodów pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego, któremu nadano klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem, jest z tego tylko względu w pełni uzasadnione na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 kpc, gdyż po powstaniu tytułu egzekucyjnego (wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego) nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie nie może być egzekwowane (nadano klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem). Z innych więc przyczyn wyrok Sądu Okręgowego pozbawiający wykonalności w całości bankowego tytułu egzekucyjnego jest prawidłowy. W tej sytuacji zbędne jest odnoszenie się do dalszych zarzutów zawartych w kasacjach obu stron. Z tych względów na podstawie art. 393[15] kpc w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r., o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego i ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2005 r. Nr 13 poz. 98), orzeczono jak w sentencji.

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #26 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:51:27 »
SN: oświadczenie o poddaniu się egzekucji a zmiany przepisów

Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 9 lutego 2005 r. III CZP 80/2004

W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu oświadczenie, o którym mowa w art. 97 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.), podlega badaniu według stanu prawnego obowiązującego w chwili jego złożenia.

Glosa: Bączyk Mirosław Prawo Bankowe 2006/4 str. 12

Aprobująca.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1; art. 97 ust. 2,
Dz.U.1964.16.93: art. 3
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
III CZP 18/2010, III CZP 132/2008, III CZP 77/2008, P. 14/2004
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 110/2003
Przewodniczący: Sędzia SN I. Koper.

Sędziowie SN: Z. Kwaśniewski, H. Pietrzkowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego SA w W., I Oddziału Centrum w S. przy uczestnictwie dłużnika Marka O. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 lutego 2005 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 13 października 2004 r.:

„Czy do nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na podstawie art. 97 Prawa bankowego w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. 2004 r. Nr 91 poz. 870) konieczne jest złożenie oświadczenia woli o poddaniu się egzekucji ze wskazaniem terminu do jakiego bank może wystąpić o wszczęcie egzekucji, pomimo zawarcia umowy stanowiącej podstawę wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego i złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji odpowiadającego wymogom przewidzianym w art. 97 Prawa bankowego przed powyższą nowelizacją?”

podjął uchwałę.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Sąd Okręgowy w Szczecinie do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 kpc zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której bank złożył wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu z dnia 30 kwietnia 2004 r., dołączając wiążącą go z dłużnikiem umowę, zawierającą oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji na podstawie tego tytułu do kwoty 25.000 zł, z zastrzeżeniem, że bank może wystawić tytuł egzekucyjny do dnia 18 marca 2012 r.

Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 13 lipca 2004 r. odmówił nadania temu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, stwierdzając, że zgodnie z art. 97 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm. - dalej: „Pr. bank.”) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. 2004 r. Nr 91 poz. 870), która weszła w życie w dniu 1 maja 2004 r., oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji powinno określać kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny oraz termin, do którego bank może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności. Oświadczenie dłużnika nie odpowiada tym nowym wymaganiom, określa bowiem kwotę, do której dłużnik poddaje się egzekucji, a nie kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, a ponadto wskazuje termin, do którego bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, nie zaś termin, do którego bank może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności.

Sąd Okręgowy w Szczecinie rozpoznający zażalenie powziął poważne wątpliwości, wyrażone w przedstawionym zagadnieniu prawnym, które sprowadzają się do kwestii, czy w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu oświadczenie, o którym mowa w art. 97 ust. 1 i 2 Pr. bank., podlega badaniu według stanu prawnego obowiązującego w chwili jego złożenia, czy też w chwili orzekania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia charakteru prawnego oświadczenia dłużnika o poddaniu się egzekucji, a następnie rozstrzygnąć trzeba, czy zmianę art. 97 ust. 2 Pr. bank. należy oceniać według reguł międzyczasowych właściwych dla prawa materialnego, czy prawa formalnego.

Odnosząc się do pierwszej kwestii należy zauważyć, że oświadczenie dłużnika bankowego o poddaniu się egzekucji spełnia taką samą funkcję jak oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji składane w akcie notarialnym. Celem obu oświadczeń jest możliwość powstania tytułu egzekucyjnego, który po nadaniu mu sądowej klauzuli wykonalności stanowić będzie podstawę egzekucji. Oświadczenia te różni jedynie forma; pierwsze z nich składane jest w zwykłej formie pisemnej, drugie natomiast w formie aktu notarialnego. Rozważania dotyczące charakteru prawnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji w akcie notarialnym można zatem odnieść do charakteru prawnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 97 Pr. bank.

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji nie jest czynnością procesową, nie jest bowiem składane przez osobę będącą stroną postępowania cywilnego, ani też nie jest składane w związku z jakimkolwiek postępowaniem cywilnym. Należy zatem zgodzić się z prezentowanym w doktrynie oraz w judykaturze stanowiskiem, że oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji nie jest czynnością procesową, lecz materialnoprawną, która jednak na gruncie prawa procesowego wywołuje daleko idące skutki (por. Uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 31 marca 2004 r. III CZP 110/2003 OSNC 2004/9 poz. 133). Wobec tego, że art. 97 Pr. bank. nie wymaga uczestnictwa wierzyciela w składaniu przez dłużnika oświadczenia o poddaniu się egzekucji, przyjąć należy, że jest to jednostronna czynność prawna. Przedstawione zagadnienie prawne trzeba więc rozstrzygać według reguł prawa międzyczasowego właściwych dla prawa materialnego. Nie wystarczy jednak posłużenie się podstawową zasadą międzyczasowego prawa prywatnego, wyrażoną w art. 3 kc, który stanowi, że ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Zasada nieretroakcji (lex retro non agit) oznacza, że nowego prawa nie stosuje się do oceny zdarzeń prawnych i ich skutków, jeżeli miały miejsce i skończyły się przed wejściem w życie nowego prawa. Zasada ta nie zawiera natomiast wskazówki, jakie prawo stosować należy do zdarzeń i sytuacji prawnych powstałych po wejściu w życie nowego prawa, gdyż dotyczy tylko okresu poprzedniego. Gdy - jak w rozpoznawanej sprawie - sytuacja prawna powstała pod rządem dawnego prawa, którą ocenić trzeba po wejściu w życie nowego prawa, składa się nie z jednego zdarzenia, lecz z kilku zdarzeń, spośród których jedne nastąpiły w okresie obowiązywania dawnego prawa, a inne po wejściu w życie nowego prawa lub jeśli zdarzenie prawne ma charakter ciągły obejmujący okres działania starego i nowego prawa, to zasada lex retro non agit nie daje wskazówki, jakie prawo należy stosować do oceny zdarzeń lub ich skutków powstałych w czasie obowiązywania już nowego prawa. Istnieje zatem konieczność odwołania się do ogólnych zasad międzyczasowego prawa prywatnego, stanowiących bliższe sformułowanie oraz rozwinięcie podstawowej zasady wyrażonej w art. 3 kc.

W nauce, dla potrzeb rozwiązań intertemporalnych, normy prawa cywilnego dzieli się na dwie grupy. Pierwszą tworzą przepisy regulujące stosunki prawne, których treść wynika z samego prawa, niezależnie od zdarzeń prawnych powodujących ich powstanie, zmianę lub zakończenie. Do tej grupy należą przepisy prawa rzeczowego i rodzinnego regulujące treść stosunku prawnego i praw podmiotowych, niezależnie od sposobu ich powstania lub nabycia (np. istota własności, małżeństwo). Normy te poddane są zasadzie bezpośredniego działania nowej ustawy. Drugą grupę tworzą przepisy regulujące stosunki prawne, których treść jest wynikiem pewnych zdarzeń powołujących je do życia (powodujących ich zmianę lub zakończenie). Należą do nich przepisy prawa zobowiązaniowego oraz przepisy prawa rzeczowego i rodzinnego, regulujące skutki prawne tworzące lub kończące (albo zmieniające) stosunki prawne lub powodujące nabycie albo utratę praw podmiotowych, natomiast nieustalające treści stosunków prawnych (np. nabycie własności, zawarcie małżeństwa). Normy te poddane są zasadzie dalszego działania dawnej ustawy, jeśli zatem zdarzenie prawne miało miejsce w czasie obowiązywania dawnej ustawy, do jego skutków realizujących się po wejściu w życie nowej ustawy zastosowanie powinna mieć w dalszym ciągu ustawa dawna.

Nie ulega wątpliwości, że art. 97 ust. 1 i 2 Pr. bank. należy do drugiej grupy przepisów, reguluje bowiem stosunki prawne, których treść jest wynikiem pewnych zdarzeń powołujących je do życia albo powodujących ich zmianę lub zakończenie.

W rozpoznawanej sprawie treść stosunku prawnego (poddanie się egzekucji) wyznaczona jest przez zdarzenie prawne o złożonym stanie faktycznym, składa się bowiem z dwóch zasadniczych członów: ze złożenia oświadczenia oraz jego skutku w postaci zrealizowania możliwości dochodzenia roszczenia wskutek nadania przez sąd klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. W takim wypadku, gdy tylko drugi człon stanu faktycznego nastąpił po wejściu w życie nowej ustawy, ale stosunek prawny powstał przed wejściem w życie nowej ustawy, wówczas skutki zdarzenia prawnego o takim złożonym stanie faktycznym oceniać należy pod każdym względem według starej ustawy.

Przedstawiony wywód uzasadnia zatem przyjęcie wniosku, że w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu oświadczenie, o którym mowa w art. 97 ust. 1 i 2 Pr. bank., podlega badaniu według stanu prawnego obowiązującego w chwili jego złożenia.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 kpc).

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #27 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:55:21 »
SN: w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności BTE nie ma umownej właściwości miejscowej

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 31 marca 2004 r.  III CZP 110/2003

W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przepis art. 46 § 1 kpc nie ma zastosowania.

Glosa: Lewandowski Marek Prawo Bankowe 2004/7-8 str. 80

Aprobująca.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1,
Dz.U.1964.43.296: art. 46 § 1; art. 781 § 2
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
III CZP 41/2011, I CSK 27/2007, IV CNP 25/2006, III CZP 17/2006, III CZP 4/2006, III CZP 80/2004
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CZP 24/2003, III CZP 90/2002, III CZP 41/2000, Sprawy połączone od C-240/98 do C-244/98, III CZ 48/2000, III CZP 54/98, III CZP 143/94
Przewodniczący: Prezes SN T. Ereciński.

Sędziowie SN: T. Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca), S. Dąbrowski, A. Górski, J. Gudowski, B. Myszka, K. Zawada.

Sąd Najwyższy po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 31 marca 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego we wniosku z dnia 11 grudnia 2003 r.

„Czy w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu dopuszczalne jest umowne ustalenie właściwości miejscowej (art. 781 § 2 i art. 46 § 1 kpc)?”

podjął uchwałę.

Uzasadnienie

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, działając na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. 2002 r. Nr 240 poz. 2052) i powołując się na rozbieżności w orzecznictwie, wystąpił z wnioskiem o rozpoznanie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego, czy w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu dopuszczalne jest umowne ustalenie właściwości miejscowej (art. 781 § 2 i art. 46 § 1 kpc). Wskazał, że do niedawna problem właściwości miejscowej sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności nie budził kontrowersji, zarówno bowiem w orzecznictwie, jak i w doktrynie uznawano, że art. 781 kpc określa wyłączną właściwość sądu w tym postępowaniu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wystąpiła jednak rozbieżność dotycząca wykładni art. 781 § 2 kpc, regulującego właściwość miejscową sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym. Odmienne rozstrzygnięcia tej kwestii w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2000 r. III CZP 41/2000 (OSNC 2001/4 poz. 57) i z dnia 24 stycznia 2003 r. III CZP 90/2002 (OSNC 2003/11 poz. 145) wywołały także dyskusję w piśmiennictwie prawniczym.

Prokurator Prokuratury Krajowej wnosił o udzielenie odpowiedzi, że w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu umowne ustalenie właściwości miejscowej na podstawie art. 46 § 1 kpc jest niedopuszczalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadą jest, że sprawy cywilne należące do drogi sądowej rozpoznawane są w procesie. Przepisy normujące proces mają charakter ogólny, a zgodnie z art. 13 § 2 kpc należy je stosować odpowiednio do innych postępowań unormowanych w Kodeksie postępowania cywilnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Odpowiedniemu stosowaniu w innych postępowaniach na tej zasadzie podlega zatem także art. 46 § 1 kpc, zamieszczony wśród przepisów o procesie.

Powszechnie przyjmuje się, że stosowanie „odpowiednio” przepisów na podstawie art. 13 § 2 kpc może polegać na stosowaniu wprost, gdy jest to możliwe, na stosowaniu z modyfikacjami, uwzględniającymi specyfikę i charakter innego postępowania, albo na odmowie stosowania. Do pierwszej grupy zalicza się m.in. przepisy normujące czynności procesowe, postępowanie dowodowe, skład sądu, wyłączenie sędziego, zwolnienie od kosztów sądowych, do drugiej - m.in. przepisy o pozwie, o rozprawie, o zawieszeniu i umorzeniu postępowania, o wydaniu orzeczenia, a także niektóre przepisy o właściwości sądu (art. 15, art. 18, art. 19-26 i art. 43-45), a do trzeciej - przepisy normujące takie instytucje procesowe, jak interwencja główna i uboczna, przypozwanie i inne, ściśle związane z procesem. Przepisy o procesie mają w innych postępowaniach znaczenie subsydiarne, zatem stosowane są tylko wtedy, gdy przepisy szczególne danej kwestii inaczej nie normują.

Do postępowań, których dotyczy art. 13 § 2 kpc, zalicza się przede wszystkim postępowanie nieprocesowe, a także postępowania określane niemal powszechnie w doktrynie jako pomocnicze, w tym w szczególności postępowanie o zwolnienie od kosztów sądowych wszczęte przed wytoczeniem powództwa, o zabezpieczenie dowodów, rekwizycyjne, o odtworzenie akt, dotyczące sądu polubownego, zabezpieczające, klauzulowe oraz o oznaczenie sądu właściwego miejscowo. We wszystkich tych postępowaniach zamieszczone są przepisy regulujące właściwość miejscową sądu (art. 508, art. 114, art. 311, art. 235, art. 706 § 2, art. 719, art. 696, art. 735, art. 781 i art. 45).

Rozważając, czy w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności może być stosowany art. 46 § 1 kpc, trzeba zwrócić uwagę, że przepis ten dotyczy tzw. umowy prorogacyjnej. Umowa taka może być zawarta przez strony stosunku prawnego przed wszczęciem procesu (nie można wykluczyć zawarcia umowy po wytoczeniu powództwa, w każdym razie jednak przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy) i dotyczy sporów już wynikłych bądź mogących wyniknąć w przyszłości z określonego stosunku prawnego. Powszechnie przyjmuje się, że określenie „spór”, zawarte w art. 46, oznacza nie proces sądowy, ale pozaprocesową różnicę stanowisk. Nie chodzi przy tym o spór mogący powstać na tle kwestii prawnoprocesowej, ale wyłącznie o spór z zakresu prawa materialnego. Dlatego uznaje się w piśmiennictwie prawniczym, że nie jest możliwe zawarcie umowy prorogacyjnej wtedy, gdy w konkretnym wypadku przedmiotem postępowania ma być wyłącznie kwestia natury procesowej, jak np. zabezpieczenie dowodu, wyłączenie sędziego, pomoc sądowa, oznaczenie sądu lub nadanie klauzuli wykonalności, a więc te kwestie, które są przedmiotem postępowań pomocniczych. W literaturze przedmiotu występuje natomiast rozbieżność ocen odnoszących się do charakteru prawnego takiej umowy; jest ona określana jako umowa procesowa, a także prezentowany jest pogląd o jej materialnoprawnym charakterze. Rozbieżność ta nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano w zasadzie jednolicie, że postępowanie klauzulowe jest postępowaniem pomocniczym, służy bowiem przygotowaniu postępowania egzekucyjnego przez stworzenie podstawy do jego wszczęcia i określenia jego podmiotowych, a w razie potrzeby także przedmiotowych granic. Nie ma także zasadniczych rozbieżności co do tego, że jest to postępowanie o charakterze autonomicznym, zarówno w stosunku do postępowania rozpoznawczego, jak i do postępowania egzekucyjnego (por. uchwały z dnia 9 listopada 1994 r. III CZP 143/94 OSNC 1995/3 poz. 46, z dnia 5 stycznia 1999 r. III CZP 54/98 OSNC 1999/6 poz. 105, z dnia 24 stycznia 2003 r. III CZP 90/2002 Biuletyn Sądu Najwyższego 2003/1 str. 8, a także postanowienia z dnia 10 maja 2000 r. III CZ 48/2000 i z dnia 22 maja 2000 r. IV CZ 57/2000, nie publ.). Nieco odmiennie jednak ujmuje tę kwestię powołana na wstępie uchwała z dnia 6 grudnia 2000 r. (III CZP 41/2000), w której Sąd Najwyższy uznał, że postępowanie to zachowuje charakter rozpoznawczy z tego względu, że podejmowane w nim czynności mają charakter czynności procesowych, a nie egzekucyjnych. Z poglądem tym nie można się jednak zgodzić, postępowanie to bowiem, przez badanie warunków formalnych tytułu egzekucyjnego, stwarza przesłanki przymusowej realizacji roszczenia we właściwym postępowaniu egzekucyjnym. Zawiera wprawdzie pewne elementy postępowania kognicyjnego, gdyż rozpoznawane są w nim także kwestie z zakresu prawa materialnego, np. w wypadku nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika (art. 787 kpc), w wypadku przejścia uprawnienia lub obowiązku na inną osobę (art. 788 kpc), czy badanie złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji z bankowego tytułu egzekucyjnego (art. 97 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, Tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.), jednak kwestie te rozpatrywane są wyłącznie w celu ustalenia dopuszczalności wszczęcia egzekucji na podstawie określonego tytułu egzekucyjnego.

Doktryna w zasadzie odrzuca możliwość stosowania przepisu dotyczącego właściwości umownej w postępowaniu klauzulowym. Pogląd taki wyrażany był już na tle przepisów części drugiej dawnego Kodeksu postępowania cywilnego, regulującej postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Przyjmowano, że przepisy części drugiej dawnego Kodeksu postępowania cywilnego unormowały kwestię właściwości dla swego zakresu zastosowania w sposób wyczerpujący i pełny, wobec czego przepisy części pierwszej o właściwości sądu nie miały w tym postępowaniu zastosowania, pomimo odesłania zawartego w art. 525 dawnego kpc.

Pod rządem obecnie obowiązującego Kodeksu w doktrynie przyjmuje się, że ze względu na charakter tego postępowania jako postępowania pomocniczego, w którym w sposób wyczerpujący i pełny uregulowana została kwestia właściwości miejscowej sądu (art. 781 kpc), art. 46 kpc nie ma zastosowania. W związku z wykładnią art. 781 § 2 kpc, przedstawioną w uchwale z dnia 6 grudnia 2000 r., pojawiły się jednak także poglądy przeciwne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego pośrednio prezentowane było stanowisko odrzucające możliwość stosowania art. 46 kpc w postępowaniu klauzulowym. W uchwałach z dnia 9 listopada 1994 r. i z dnia 5 stycznia 1999 r. wskazano, że art. 781 kpc zawiera unormowanie wyczerpujące, które wyłącza zastosowanie przepisów o właściwości miejscowej przemiennej lub umownej z części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd Najwyższy uznał, że przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, w związku z czym jego stosowanie nie może być wyłączone lub ograniczone wolą stron. Jest przy tym przepisem szczególnym w stosunku do art. 758 kpc, a także w stosunku do innych przepisów określających właściwość miejscową sądu. Rozważania te dotyczyły zarówno art. 781 w ogólności, jak też jego § 1, natomiast w kolejnych dwóch uchwałach, z dnia 6 grudnia 2000 r. i z dnia 24 stycznia 2003 r., Sąd Najwyższy zajął się wprost dopuszczalnością stosowania art. 46 § 1 kpc w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu.

W pierwszej z nich Sąd Najwyższy uznał, że w takiej sprawie dopuszczalne jest ustalenie właściwości sądu na podstawie stosowanego odpowiednio art. 46 § 1 kpc. Uzasadnienie tego stanowiska było następujące. Z kategorycznego brzmienia art. 781 § 2 kpc nie można wnioskować o niedopuszczalności stosowania art. 46 § 1 kpc, gdyż kwestia właściwości należy do takiej materii ustawowej, którą zawsze trzeba formułować kategorycznie i stanowczo. Regulacja zawarta w art. 781 § 2 nie jest całościowa i zupełna, skoro w samej jego treści zawarte jest odesłanie do pojęcia właściwości ogólnej, tj. art. 23 i nast. kpc, a także znajduje zastosowanie art. 43. Postępowanie klauzulowe ma wprawdzie usytuowanie pośrednie pomiędzy postępowaniem rozpoznawczym a egzekucyjnym, ale zachowuje charakter rozpoznawczy, chociaż z bardzo ograniczonym zakresem rozpoznania, a co za tym idzie, specyfika tego postępowania nie wyłącza stosowania art. 46. Przeciwko wyłączeniu stosowania tego przepisu świadczą także argumenty wykładni systemowej, w tym zmiany przepisów postępowania cywilnego zmierzające do zwiększenia procesowych uprawnień stron. Szczególne znaczenie ma zmiana wprowadzona w art. 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. 1997 r. Nr 133 poz. 882 ze zm.), dająca wierzycielowi możliwość wyboru komornika w ramach właściwości danego sądu apelacyjnego. Jeżeli strony mogą umownie określać właściwość sądu w procesie, a wierzyciel dokonywać wyboru komornika, to nie ma podstaw do zakwestionowania co do zasady możliwości określenia przez bank i jego dłużnika właściwości sądu w przyszłym postępowaniu klauzulowym. Wreszcie wskazuje się, że również wykładnia funkcjonalna, w tym cel przewidzianego w Prawie bankowym uprawnienia banku do wystawiania tytułów egzekucyjnych bez konieczności przeprowadzenia postępowania rozpoznawczego, którym jest uproszczenie postępowania i ułatwienie realizacji przez bank wiarygodnych i na ogół niespornych należności wynikających z czynności bankowych, uzasadnia takie rozstrzygnięcie.

W drugiej uchwale Sąd Najwyższy uznał natomiast, że art. 781 § 2 kpc wyłącza dopuszczalność umownego ustalenia właściwości miejscowej sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. W uzasadnieniu podkreślono, że normy prawa procesowego dotyczące regulacji publicznoprawnej mają charakter imperatywny, a wola stron nie ma wpływu na ich stosowanie bądź niestosowanie, jedynie ustawa może przewidywać w konkretnym wypadku dopuszczalność umownego odstępstwa od treści normy prawa procesowego, a takiego odstępstwa art. 781 § 2 kpc nie zawiera. Przepis ten skonstruowany jest w sposób zupełny i wyczerpujący, na co wskazuje trójstopniowa budowa normy prawnej, ukształtowanej w taki sposób, aby w każdym wypadku tylko jeden sąd był sądem właściwym miejscowo. Dowodzi to nadania określonej w nim właściwości miejscowej charakteru wyłącznego. W przepisie nie zastrzeżono dla stron ani możliwości wyboru jednego spośród kilku sądów przemiennie właściwych, ani tym bardziej nie stworzono ustawowej możliwości umownego ukształtowania właściwości miejscowej. Fakt odwołania się w art. 781 § 2 kpc do sądu właściwości ogólnej dłużnika wskazuje jedynie na metodę określenia sądu wyłącznie właściwego. Zamiarem ustawodawcy było stworzenie w art. 46 § 1 kpc możliwości umownego określenia właściwości miejscowej sądu jedynie w tym postępowaniu, w którym przedmiotem rozstrzygania są spory mające charakter materialnoprawny, a nie wyłącznie zagadnienia natury procesowej. Wreszcie wskazano, że odwołanie się do art. 8 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie uzasadnia wniosku o dopuszczalności umownego określenia właściwości miejscowej sądu, przepis ten jest bowiem wyjątkiem od zasady imperatywnego charakteru norm procesowych i tym samym musi podlegać ścisłej wykładni, a ponadto został przewidziany tylko dla postępowania egzekucyjnego.

Przychylając się do stanowiska przedstawionego w drugiej z cytowanych uchwał, należy dodatkowo zwrócić uwagę na następujące kwestie.


Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #28 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:56:46 »
c.d. uzasadnienia

Wniosek o niedopuszczalności stosowania art. 46 kpc w postępowaniu o nadanie bankowemu tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności uzasadnia zarówno wykładnia gramatyczna, jak i systemowa oraz funkcjonalna art. 781 § 2 kpc.

Ze względu na zasady wykładni gramatycznej nie można uznać, że art. 781 § 2 kpc nie stanowi normy zupełnej i wyczerpującej z tego względu, iż już w samej jego treści zawarte jest odesłanie do przepisów o właściwości ogólnej dłużnika. Trafnie wskazano w uchwale z dnia 24 stycznia 2003 r., że odesłanie to wskazuje jedynie na metodę określenia sądu wyłącznie właściwego. Za trafnością tego argumentu przemawia układ Kodeksu postępowania cywilnego, przy opracowaniu którego przyjęto jako zasadę unikanie powtórzeń przepisów, zbędnych i stwarzających możliwość różnej wykładni. Zachowano zwartość układu i lakoniczność sformułowań, a ta cecha Kodeksu nie może być pomijana przy wykładni poszczególnych przepisów. Z faktu zatem, że w art. 781 § 2 zamieszczono odesłanie do właściwości ogólnej dłużnika, nie wynika, iż przepis nie jest zupełny, lecz jedynie to, że dla jasności sformułowania zaniechano powtarzania treści zawartej w art. 27-30, zastępując ją terminem „właściwość ogólna dłużnika”. Budowa tego przepisu wskazuje ponadto, że uregulowano w nim wszystkie wypadki właściwości miejscowej w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym: ma być to sąd właściwości ogólnej dłużnika, gdyby tej nie można było ustalić - sąd rejonowy, w którego okręgu ma być wszczęta egzekucja, a gdy wierzyciel zamierza wszcząć egzekucję za granicą - sąd rejonowy, w którego okręgu tytuł został sporządzony. W każdym zatem wypadku właściwy jest tylko jeden sąd, z czego wynika, że ustawa nie dopuszcza możliwości wyboru spośród kilku sądów przemiennie właściwych (art. 31-37), a tym bardziej możliwości wyboru takiego sądu, który właściwym nie jest (art. 46).

Ponadto nie można pomijać faktu, że przepis ten stanowi tylko część unormowania zawartego w art. 781, który reguluje kwestię właściwości sądu w postępowaniu klauzulowym, przyjmując jako kryterium wyróżniające rodzaj tytułu egzekucyjnego. Tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczy, bądź w pewnych wypadkach sąd drugiej instancji (§ 1); tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu administracyjnego oraz innym tytułom klauzulę wykonalności nadaje sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika, a jeśli nie można jej ustalić, sąd rejonowy, w którego okręgu ma zostać wszczęta egzekucja, a gdy wierzyciel zamierza wszcząć egzekucję za granicą - sąd rejonowy, w okręgu którego tytuł został sporządzony (§ 2); nakazowi zapłaty klauzulę wykonalności nadaje sąd, który go wydał (§ 3); wyrokowi sądu polubownego lub ugodzie zawartej przed takim sądem klauzulę nadaje sąd, w którym stosownie do art. 710 kpc złożone są akta sprawy rozpoznawanej przez sąd polubowny (§ 4). W jednym przepisie zamieszczono całościową regulację prawną właściwości sądu w postępowaniu klauzulowym, przyjmując jako kryterium odróżniające rodzaj tytułu egzekucyjnego. W wypadku każdego z nich jednak uregulowanie kwestii właściwości miejscowej jest pełne i w każdym wypadku tylko jeden sąd jest właściwy miejscowo i rzeczowo, a nie ma podstaw do przyjęcia, że ustawa posługuje się różną techniką prawodawczą w różnych paragrafach tego samego przepisu. Skoro nie budzi wątpliwości, że do sytuacji unormowanych w § 1, 3 i 4 nie ma zastosowania art. 46 § 1 kpc, nie powinno być również kontrowersji co do sytuacji unormowanej w § 2. Należy zatem przyjąć, że wyłączny charakter właściwości miejscowej nie zależy od rodzaju tytułu egzekucyjnego, w każdym bowiem wypadku właściwość ta jest wyłączna, a tylko w zależności od rodzaju tytułu uregulowano odmiennie, który konkretnie sąd rejonowy jest właściwy.

Podzielić też należy pogląd, że kategoryczny charakter normy art. 781 § 2 kpc wyklucza nadawanie jej innej treści, niż została w niej wyrażona. Wszystkie normy dotyczące właściwości sądu mają brzmienie kategoryczne, co nie jest przypadkowe, jeśli zważy się na imperatywny charakter tych przepisów jako norm publicznoprawnych. Taki charakter mają normy procesowe, będące co do zasady normami o charakterze iuris cogentis, stosowanymi bez względu na wolę stron. Przepisy prawa procesowego podlegają wykładni ścisłej, a wyjątki od związania nimi są wyraźnie określone. Takiego wyjątku w przepisie art. 781 § 2 nie ma.

Kategoryczne brzmienie przepisów określających właściwość miejscową sądu w postępowaniach pomocniczych nadaje jej charakter właściwości wyłącznej, oznaczenie właściwości wyłącznej może bowiem nastąpić w dwojaki sposób. Przepis może zawierać sformułowanie, że określona w nim właściwość jest wyłączna, jak przyjęto w art. 508 kpc w postępowaniu nieprocesowym, może być jednak również określona w taki sposób, że jakkolwiek przepis nie stanowi wprost, że właściwość ma taki charakter, to jednak ze względu na kategoryczne sformułowanie, szczegółową regulację i brak odwołania do właściwości przemiennej, określona w nim właściwość jest w istocie wyłączna. Taki sposób zastosowano w postępowaniach pomocniczych, w tym w postępowaniu klauzulowym, nie wyłączając postępowania o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Budowa art. 781 wskazuje więc na to, że w sposób szczegółowy reguluje on właściwość miejscową sądu w postępowaniu klauzulowym. Poza regulacją tego przepisu pozostały jedynie kwestie powiązania sprawy z sądem właściwym (perpetuatio fori - art. 15), a także pewne kwestie szczegółowe, jak możliwość wyboru sądu w szczególnym wypadku określonym w art. 43 oraz wyznaczenie innego sądu w wypadku, gdy sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy (art. 44), a więc takie, które dotyczyć mogą każdego postępowania uregulowanego w Kodeksie. Tylko zatem w tym zakresie przepisy o właściwości w procesie mogą znaleźć odpowiednie zastosowane, pozostałe zaś kwestie są w art. 781, w tym także w § 2, uregulowane wyczerpująco i zupełnie.

Przepis art. 781 § 2 kpc nie może być wykładany w oderwaniu od innych przepisów dotyczących właściwości sądu, zawartych w Kodeksie, oraz w innych aktach prawnych mających z tą kwestią związek. Wykładnia systemowa prowadzi do następujących wniosków.

Instytucja bankowego tytułu egzekucyjnego uregulowana została w art. 96-98 Prawa bankowego. Przepisy te nadają bankom szczególny przywilej w postaci samodzielnego uprawnienia do wystawiania tytułów egzekucyjnych bez przeprowadzenia postępowania rozpoznawczego, mają zatem charakter wyjątkowy i podlegają z tego względu wykładni ścisłej. Nie można z faktu przyznania bankom tego szczególnego uprawnienia wyprowadzać wniosku o możliwości stosowania kolejnego wyjątku, dotyczącego właściwości miejscowej sądu w postępowaniu o nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności.

Nie daje takiej podstawy także powołany w uchwale z dnia 6 grudnia 2000 r. przepis art. 8 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, uprawniający wierzyciela, w ograniczonym zresztą zakresie (prawo wyboru nie ma zastosowania do egzekucji z nieruchomości - por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2003 r. III CZP 24/2003 OSNC 2004/3 poz. 35), do wyboru komornika w postępowaniu egzekucyjnym. Przepis ten, stanowiący wyjątek od zasady imperatywnego charakteru norm procesowych i z tego względu podlegający wykładni ścisłej, dotyczy jednak tylko postępowania egzekucyjnego, nie ma więc zastosowania do postępowania klauzulowego. Z faktu zatem, że wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego zastępuje postępowanie rozpoznawcze oraz że wierzycielowi przysługuje prawo wyboru komornika prowadzącego egzekucję, nie można wyprowadzić wniosku, iż uprawnienie do umownego określenia właściwości sądu zostało rozciągnięte także na postępowanie klauzulowe. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie stronom czynności bankowej takiego uprawnienia, to znalazłoby to wyraz bądź w art. 781 § 2 kpc, bądź w art. 97 Prawa bankowego. Brak takiego sformułowania uzasadnia wniosek przeciwny.

Nie można także pominąć art. 46 § 1 kpc. Już wykładnia językowa tego przepisu wyraźnie ogranicza możliwość zawarcia umowy prorogacyjnej w procesie cywilnym do sporów o charakterze materialnoprawnym (podobny charakter takiej umowy wynika z art. 697 § 1 kpc), tymczasem kognicja sądu w postępowaniu klauzulowym, jak wyżej wskazano, ogranicza się w zasadzie do ustalenia, czy dany akt stanowi tytuł egzekucyjny i czy nadaje się do egzekucji, chodzi zatem o kwestie natury procesowej. Nie zmienia tego procesowego charakteru nawet to, że w pewnym zakresie przedmiotem badania sądu mogą być kwestie materialnoprawne, postępowanie to bowiem zmierza do dokonania czynności procesowej, jaką jest nadanie klauzuli wykonalności.

Biorąc pod uwagę wykładnię funkcjonalną, trzeba zgodzić się z powołanym w uchwale z dnia 6 grudnia 2000 r. argumentem, że celem przewidzianego w Prawie bankowym uprawnienia banku do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych bez konieczności prowadzenia procesu sądowego jest uproszczenie postępowania i ułatwienie realizacji roszczeń wynikających z czynności bankowych. Uprzywilejowanie banku, uproszczenie i szybkość postępowania nie może jednak następować kosztem procesowych praw dłużnika. Postępowanie klauzulowe cechuje jednostronność wyrażająca się w tym, że odbywa się bez udziału dłużnika, który w związku z tym w zasadzie pozbawiony jest możliwości podniesienia zarzutu formalnego dotyczącego właściwości miejscowej. W tej sytuacji dopuszczenie stosowania art. 46 § 1 kpc oznaczałoby w istocie przyzwolenie na dowolny wybór sądu właściwego przez bank, nawet bowiem gdyby strony czynności bankowej dokonały wyboru sądu na podstawie umowy określonej w art. 46 § 1 kpc, w sytuacji, w której bank wbrew jej postanowieniom skierowałby wniosek do sądu właściwego według kryterium określonego w art. 781 § 2 kpc, dłużnik nie mógłby podnieść zarzutu niewłaściwości sądu.

Już w literaturze okresu międzywojennego wskazywano, że przepisy dotyczące właściwości sądu wydane zostały przede wszystkim w interesie pozwanego, gdyż bez ustawowego unormowania tej kwestii obrona jego praw w procesie byłaby utrudniona lub wręcz niemożliwa. Tylko wtedy, gdy sam pozwany uważa za wskazane oddanie sporu do rozstrzygnięcia sądowi niewłaściwemu, należy mu to umożliwić, jednak w ściśle określonych i nieprzekraczalnych granicach. Nie budzi wątpliwości, że w większości wypadków strona silniejsza gospodarczo, a taką stroną jest z reguły bank, narzuca w umowie wybór danego sądu, ułatwia jej to bowiem prowadzenie postępowania sądowego, a dla drugiej strony powoduje utrudnienia procesowe i koszty. Takie określenie właściwości prowadzi też do nadmiernego obciążenia sądu, w którego okręgu silniejsza strona ma siedzibę.

W niektórych wypadkach narzucanie w umowie danego sądu jako właściwego może nawet być uznane za niedozwoloną klauzulę umowną (art. 385[1] w związku z art. 385[3] pkt 23 kc). Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wskazuje, że obowiązkiem sądu w sprawach dotyczących konsumentów jest badanie z urzędu właściwości miejscowej sądu, nawet gdy przepisy procesowe przewidują takie badanie tylko na zarzut pozwanego (por. orzeczenie z dnia 27 czerwca 2000 r. w połączonych sprawach Oceano Grupo Editorial S. A. przeciwko Rocio Marciano Quintero C-240/98 oraz Salvat Editores S. A. przeciwko Jose M. Sanchez i inni C-241-244/98). Skoro zatem w sprawach konsumenckich co do zasady wyłączona jest dopuszczalność narzucania wyboru sądu w umowie dotyczącej stosunku materialnoprawnego, to tym bardziej należy odrzucić możliwość zawarcia takiej umowy w kwestii o charakterze wyłącznie procesowym i to nawet w sytuacji, w której ze względu na szczególne uprzywilejowanie banku nie jest potrzebne dochodzenie w procesie roszczenia związanego z udzieleniem kredytu konsumenckiego.

Uprawnienie do pominięcia postępowania rozpoznawczego nie wyklucza sytuacji, w której w postępowaniu klauzulowym może pojawić się problem narzucania kredytobiorcy-konsumentowi abuzywnego postanowienia umownego określającego właściwość sądu. Umowa o kredyt konsumencki jest uważana za umowę kredytu w rozumieniu Prawa bankowego (art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, Dz. U. 2001 r. Nr 100 poz. 1081 ze zm.), udzielenie kredytu konsumenckiego stanowi więc czynność bankową, w związku z którą może być wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny. Gdyby założyć, że dopuszczalne jest umowne ustalenie właściwości miejscowej w postępowaniu określonym w art. 781 § 2 kpc, należałoby w takim postępowaniu (toczącym się bez udziału dłużnika) badać, w razie złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu w sądzie według ustawy niewłaściwym, czy tytuł ten został wystawiony w związku z kredytem konsumenckim czy inną czynnością bankową. Przekraczałoby to granice kognicji sądu w takim postępowaniu, która obejmuje tylko badanie, czy tytuł nadaje się do egzekucji, czy obejmuje roszczenie wynikające bezpośrednio z czynności bankowej oraz czy dokument przedstawiony przez bank zawiera wszelkie elementy przewidziane przez ustawę Prawo bankowe. Także zatem i ten argument przemawia przeciwko dopuszczeniu umownego określenia właściwości sądu w postępowaniu uregulowanym w art. 781 § 2 kpc.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 60 § 1 i art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz. U. 2002 r. Nr 240 poz. 2052).

Ewka

  • Gość
Odp: BTE w prawie bankowym - przepisy, orzecznictwo, wyjaśnienia
« Odpowiedź #29 dnia: Wrzesień 22, 2012, 15:58:54 »
SN: BTE a pełnomocnik banku

Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 30 stycznia 2002 r. III CZP 80/2001

1. Czynnością bankową dokonywaną „bezpośrednio z bankiem” w rozumieniu art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 ze zm.) jest także czynność dokonana przez pełnomocnika banku.

2. W razie uwzględnienia zażalenia na postanowienie sądu rejonowego, oddalające wniosek o nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, sąd drugiej instancji może wydać orzeczenie reformatoryjne.
[/i]

Glosa: Biel Anna Prawo Bankowe 2003/4 str. 37

Aprobująca z pewnymi zastrzeżeniami.

Glosa: Nowak Artur Monitor Prawniczy 2003/4 str. 185

Aprobująca.

Orzeczenie dotyczy:
Dz.U.2002.72.665: art. 97 ust. 1,
Dz.U.1964.43.296: art. 795 § 1; art. 781 § 2; art. 795 § 1
Orzeczenie zostało powołane w sprawach:
IV CSK 24/2006, III CZP 17/2006, III CZP 4/2006, III CZP 98/2003
W orzeczeniu powołano sprawy:
III CA 4/99, III CZP 14/99, III CZP 54/98, K. 12/93, II CRN 165/94, III CZP 20/92, 1 CO 45/59
Sędzia SN: Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca).

Sędzia SN: Stanisław Dąbrowski.

Sędzia SN: Tadeusz Domińczyk.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Powszechnej Kasy Oszczędności, Banku Polskiego S.A., IV Oddziału w P. przy uczestnictwie Łukasza S. o nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 30 stycznia 2002 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 listopada 2001 r.:

„1. Czy czynność bankowa dokonana przez przedstawiciela (pełnomocnika) banku jest czynnością dokonaną bezpośrednio z bankiem w rozumieniu art. 97 ust. 1 Prawa bankowego (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 ze zm.),

2. czy sąd odwoławczy po rozpoznaniu zażalenia wierzyciela na postanowienie sądu pierwszej instancji o oddaleniu jego wniosku o nadaniu bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności - uwzględniając to zażalenie - winien wydać postanowienie o zmianie zaskarżonego orzeczenia przez nadanie klauzuli wykonalności, czy też postanowienie o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania?”

podjął uchwałę.

Uzasadnienie

Powszechna Kasa Oszczędności, Bank Polski S.A., IV Oddział w P. wystąpił z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, wystawionemu w dniu 3 listopada 2000 r. z powołaniem się na art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. 1997 r. Nr 140 poz. 939 ze zm. - dalej „Pr.bank.”), stwierdzającemu, że Łukasz S. powinien zapłacić wnioskodawcy kwotę 2.865,64 zł z odsetkami od dnia 4 listopada 2000 r., z tytułu udzielonego mu w dniu 2 grudnia 1999 r. kredytu gotówkowego, kwotę 502,31 zł z tytułu odsetek za czas od dnia 12 kwietnia 2000 r. do dnia 3 listopada 2000 r. i kwotę 38,95 zł z tytułu kosztów, oraz że roszczenie o zapłatę wymienionych kwot jest wymagalne.

Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2001 r. Sąd Rejonowy w Poznaniu oddalił wniosek z tej przyczyny, że umowa o kredyt gotówkowy, z której wynika roszczenie stwierdzone bankowym tytułem egzekucyjnym, zawarta została przez Łukasza S. nie bezpośrednio z bankiem, lecz ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą „PKO Towarzystwo Finansowe” z siedzibą w G., powołującą się jedynie na upoważnienie Banku. Sąd Rejonowy uznał, że nie został spełniony wymóg dokonania czynności bankowej „bezpośrednio z bankiem”, przewidziany w art. 97 ust. 1 Pr.bank., który jest, zdaniem tego Sądu, przepisem szczególnym w stosunku do art. 95 kc.

Przy rozpatrywaniu zażalenia wierzyciela Sąd Okręgowy w Poznaniu powziął poważne wątpliwości, wobec czego postanowieniem z dnia 16 listopada 2001 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia dwa zagadnienia prawne przytoczone na wstępie uchwały. W uzasadnieniu wskazał na wątpliwości wyłaniające się przy określeniu wzajemnego stosunku przepisów art. 95 kc i art. 97 ust. 1 Pr.bank., ze względu na podkreślenie przez ustawodawcę w drugim z wymienionych przepisów, że chodzi o osobę, która dokonywała czynności bankowej „bezpośrednio z bankiem”. Wyjaśnienie tych wątpliwości jest, zdaniem Sądu Okręgowego, niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ umowę o kredyt gotówkowy zawarła z Łukaszem S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą „PKO Towarzystwo Finansowe” z siedzibą w G., która - na podstawie łączącej ją z Powszechną Kasą Oszczędności, Bankiem Polskim S.A. umowy o współpracy oraz udzielonego jej pełnomocnictwa szczególnego - była upoważniona do zawierania w imieniu i na rzecz Banku umów o kredyt gotówkowy do kwoty 5.000 zł oraz umów o kredyt na zakup towarów i usług do kwoty 10.000 zł. Spółka „PKO Towarzystwo Finansowe” była zatem przedstawicielem banku w rozumieniu art. 95 kc, a według tego przepisu, czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Wątpliwości wywołują jednak poglądy prezentowane w doktrynie, według których przepisów art. 96-98 Pr.bank. nie należy interpretować rozszerzająco, ponieważ mają one charakter szczególny.

W uzasadnieniu drugiego z przedstawionych zagadnień Sąd Okręgowy wskazał na niejednolitą praktykę sądów drugiej instancji, które, uwzględniając zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, często uchylają zaskarżone postanowienie i przekazują sprawę sądowi rejonowemu „do ponownego rozpoznania” lub „celem nadania klauzuli wykonalności”. Przyczyną wątpliwości co do dopuszczalności wydania orzeczenia reformatoryjnego są, zdaniem Sądu Okręgowego, regulacje wynikające z przepisów art. 781 § 1, art. 758 i 782 kpc.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawicielstwo jest instytucją prawa cywilnego, dzięki której przedstawiciel swoim zachowaniem może wywołać skutki prawne bezpośrednio w sferze prawnej reprezentowanego. W razie dokonania czynności prawnej przez przedstawiciela, przedstawiciel składa własne oświadczenie woli, z tym że czyni to w imieniu reprezentowanego i z bezpośrednimi skutkami dla reprezentowanego. Aby działanie przedstawiciela osiągnęło zamierzony rezultat, a więc wywołało bezpośredni skutek między reprezentowanymi a osobą trzecią, przedstawiciel musi mieć stosowne umocowanie, którego źródłem mogą być albo oświadczenie woli reprezentowanego (pełnomocnictwo), albo inne zdarzenia prawne niż czynność prawna reprezentowanego (przedstawicielstwo ustawowe; por. art. 95 § 2 i art. 96 kc). Umocowanie to w zasadzie dotyczyć może każdej czynności prawnej, chyba że ma ona charakter ściśle osobisty.

Zgodnie z art. 95 § 1 kc, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 § 2 kc). Zakaz dokonania czynności prawnej przez przedstawiciela może wyjątkowo wynikać z wyraźnego przepisu ustawy. Przykładem takim jest art. 944 § 2 kc, zgodnie z którym testamentu nie można sporządzić ani odwołać przez przedstawiciela, lub art. 73 kro stanowiący, że przedstawiciel ustawowy ojca niemającego pełnej zdolności do czynności prawnych nie może w jego imieniu dziecka uznać. Poza przypadkami wyraźnie wskazanymi w ustawie, niedopuszczalność dokonania czynności prawnej przez przedstawiciela może wynikać jedynie z „właściwości” czynności prawnej, to znaczy z jej ściśle osobistego charakteru.

Nie powinno budzić wątpliwości, że takiego charakteru nie mają czynności bankowe, polegające na udzielaniu kredytów lub pożyczek pieniężnych (por. art. 5, art. 69 i art. 78 Prawa bankowego), które - jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy - są czynnościami cywilnoprawnymi. Zaliczenie przez ustawodawcę określonych czynności prawnych do kategorii czynności bankowych w rozumieniu art. 5 Prawa bankowego ma znaczenie m.in. dla oceny dopuszczalności korzystania z przywileju ustawowego banku, jakim jest uprawnienie do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych. Uprawnienie to obejmuje nie tylko tzw. podstawowe czynności bankowe wymienione w art. 5 ust. 1 Prawa bankowego, lecz także czynności wskazane w art. 5 ust. 2, jeżeli są one wykonywane przez banki (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 1999 r. III CZP 14/99 OSP 2000/3 poz. 41).

Stosownie do art. 96 Pr.bank., na podstawie ksiąg banków lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych, banki mogą wystawiać bankowe tytuły egzekucyjne. Wystawiony przez bank tytuł egzekucyjny powinien zawierać dane - określane w doktrynie jako wymogi formalne - w tym oznaczenie czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia, oraz wzmiankę o wymagalności dochodzonego roszczenia. Zgodnie z art. 97 ust. 1 Pr.bank., bankowy tytuł egzekucyjny może być podstawą egzekucji prowadzonej według przepisów kodeksu postępowania cywilnego po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia.

Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się, że przepisy o bankowym tytule egzekucyjnym mają charakter wyjątkowy, ponieważ stanowią odstępstwo od ogólnych zasad dochodzenia roszczeń w sądowym postępowaniu rozpoznawczym. Dlatego powinny być interpretowane ściśle, a nie rozszerzająco (por. np. uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1995 r. II CRN 165/94 OSNC 1995/6 poz. 101 i postanowienia z dnia 26 sierpnia 1999 r. III CA 4/99 OSNC 2000/3 poz. 53).

Nie jest to jednak dostateczny argument na rzecz tezy, że art. 97 ust. 1 Pr.bank. - ze względu na zawarte w jego treści podkreślenie, iż chodzi o czynność dokonaną „bezpośrednio z bankiem” - jest w stosunku do art. 95 § 1 kc przepisem szczególnym. Stosunek tego rodzaju może wchodzić w grę jedynie jako jedna z postaci tzw. zbiegu norm prawnych, czyli sytuacji, w której ten sam stan faktyczny można podciągnąć pod więcej niż jeden przepis prawa. Jeżeli co najmniej dwie normy w swych hipotezach zawierają wszystkie elementy stanu faktycznego, o który chodzi, za przepis szczególny uznaje się tę normę, której hipoteza jest węższa. Innymi słowy, spośród stanów faktycznych objętych przez lex genralis, lex specialis stosuje się tylko do tych, które odpowiadają jego hipotezie (por. uzasadnienie uchwały składu całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1960 r. 1 CO 45/59 OSN 1961/I poz. 1). Porównanie przepisów art. 95 § 1 kc i art. 97 ust. 1 Pr.bank. prowadzi do wniosku, że nie zachodzi w tym wypadku zbieg norm, o którym wyżej mowa. Pierwszy z wymienionych przepisów normuje zagadnienia materialnoprawne natury ogólnej, nie obejmując swą treścią problematyki ustawowego przywileju banku, polegającego na uprawnieniu do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych. Drugi z kolei, normuje problematykę prawnoprocesową związaną z wystawianiem bankowych tytułów egzekucyjnych. Porównywane przepisy odnoszą się zatem do stosunków leżących w różnych płaszczyznach.

Jak była już o tym mowa, czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Zawarcie przez pełnomocnika banku w imieniu banku umowy kredytu lub pożyczki pieniężnej z osobą trzecią oznacza, że stroną tej umowy jest od chwili jej zawarcia bank; w konsekwencji wiąże ona bank i osobę trzecią. W takim wypadku można mówić o dokonaniu przez osobę trzecią czynności bankowej z bankiem.

Pozostaje do rozważenia kwestia, jakie znaczenie ma zawarte w treści art. 97 ust. 1 Pr.bank. podkreślenie, że chodzi o osobę, która „bezpośrednio” z bankiem dokonywała czynności bankowej. Poszukując odpowiedzi na postawione pytanie, trzeba przypomnieć, że przepisy art. 96-97 Pr.bank. stanowią nowe ujęcie postanowień art. 53 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz.U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 ze zm.). Artykuł 53 ust. 2 tej ustawy stanowił, że wyciągi z ksiąg banków oraz inne dokumenty związane z dokonywaniem czynności bankowych, stwierdzające zobowiązania na rzecz tych banków i zaopatrzone w oświadczenie, że oparte na nich roszczenia są wymagalne, mają moc tytułów wykonawczych, bez potrzeby uzyskiwania dla nich sądowych klauzul wykonalności. Pod rządem przytoczonego przepisu w orzecznictwie przyjmowano, że wyciągi z ksiąg banków oraz inne dokumenty związane z dokonywaniem czynności bankowych, stwierdzające zobowiązania na rzecz tych banków i zaopatrzone w oświadczenie, że oparte na nich roszczenia są wymagalne, mają moc tytułów wykonawczych także wówczas, gdy dotyczą wierzytelności nabytej przez bank na podstawie umowy przelewu (art. 509 § 1 k.c.), chyba że z wierzytelnością tą były związane zastrzeżenia co do sposobu i drogi jej dochodzenia lub egzekwowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1992 r. III CZP 20/92 OSNCP 1992/10 poz.185).

Orzeczeniem z dnia 16 maja 1995 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 53 ust. 2, w zakresie, w jakim nadaje moc tytułów wykonawczych bez potrzeby uzyskiwania sądowych klauzul wykonalności dokumentom w tym przepisie wymienionym, w odniesieniu do roszczeń banku wynikających z wierzytelności nabytych przezeń na podstawie czynności prawnych z dotychczasowym wierzycielem, nie będącym bankiem, z pominięciem zgody dłużnika na egzekwowanie należności w trybie przewidzianym w powyższym przepisie, jest niezgodny z zasadą demokratycznego państwa prawnego, ustanowioną przez art. 1 przepisów konstytucyjnych, utrzymanych w mocy na podstawie art. 77 ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. 1992 r. Nr 84 poz. 426 ze zm.; por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 1995 r. K. 12/93 OTK 1995/I poz. 14). W wykonaniu powołanego orzeczenia Prezes Trybunału Konstytucyjnego, obwieszczeniem z dnia 3 stycznia 1996 r. (Dz. U. 1996 r. Nr 10 poz. 61), ogłosił utratę mocy obowiązującej art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Tekst jednolity: Dz. U. 1992 r. Nr 72 poz. 359 ze zm.) w zakresie, w jakim nadaje on moc tytułów wykonawczych bez potrzeby uzyskiwania sądowych klauzul wykonalności dokumentom w tym przepisie wymienionym, w odniesieniu do roszczeń banku wynikających z wierzytelności nabytych przezeń na podstawie czynności prawnych z dotychczasowym wierzycielem nie będącym bankiem, z pominięciem zgody dłużnika na egzekwowanie należności w trybie przewidzianym w powyższym przepisie.